وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

حساب و كتاب در روز قيامت چگونه است؟

حساب و كتاب در روز قيامت چگونه است؟

حساب و كتاب در روز قيامت چگونه است؟ يعنى اگر فردى مثلا ۱۰ كار خوب داشت و ۵ كار بد ۵ تا از ۱۰ كار خوب او را كم مى كند يا نه به اندازه ۵ كار عذاب مى شود و بعد به اندازه ۱۰ كار خوب پاداش مى بينه؟ اگر همين ماجرا به عكس باشد چطور يعنى فردى ۱۰ كار بد و ۵ كار خوب انجام داده اندازه ۱۰ كار بد مجازات و بعد اندازه ۵ كار خوب پاداش يا ۵ كار خوب از ۱۰ كار بد كم و به اندازه ۵ كار بد مجازات مى شود؟

همه كارهاى انسان- اعم از چهره ظاهرى آنها و چهره باطنى آنها- در نامه عمل او ثبت و ضبط شده است و هيچ چيز از آن پوشيده نيست و ظاهراً در موقف ميزان، مشخص مى‏شود كه سمت و سوى او به كدام جهت است به سمت حق است يا باطل:

(وَ الْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ وَ مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِما كانُوا بِاياتِنا يَظْلِمُونَ) «و وزن در آن روز حق است. كسى كه ميزان‏هاى [عمل‏] آنان سنگين است، همان رستگارانند و كسانى كه ميزان‏هاى آنها سبك است، افرادى‏اند كه سرمايه خود را به خاطر ستمى كه نسبت به نشانه‏هاى ما مى‏كردند، از دست داده‏اند».(۱)

در روايتى آمده است: زنديق درباره اين آيه از امام صادق (ع) مى‏پرسد: «قال أو ليس توزن الأعمال قال (ع) لا إن الأعمال ليست بأجسام و إنما هى صفه ما عملوا و إنما يحتاج إلى وزن الشى‏ء من جهل عدد الأشياء و لايعرف ثقلها أو خفتها و إن الله لا يخفى عليه شى‏ء. قال: فما معنى الميزان؟ قال (ع): العدل. قال فما معناه فى كتابه فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ؟ قال (ع): فمن رجح عمله».(۲)

«پرسيد: آيا اعمال را وزن نمى‏كند؟ امام فرمودند:

خير اعمال اجسام نيستند بلكه آنچه عمل مى‏گردد، توزين مى‏شود. كسى نيازمند وزن كردن چيزها است كه به عدد آن نادان باشد و همچنين سنگينى و سبكى آن را نداند و از خداوند هيچ چيزى پنهان نيست.

او پرسيد: معناى ميزان چيست؟ امام فرموند: عدل. او گفت: معناى اين آيه «كسى كه ميزانش سنگين است» چيست؟ امام فرمودند: كسى كه عملش راجح باشد».

همچنين امير المومنين (ع) در تفسير اين آيه مى‏فرمايد:

«و معنى قوله‏ (فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ) وَ (مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ) فهو قله الحساب و كثرته و الناس يومئذ على طبقات و منازل فمنهم من يحاسب حساباً يسيراً و ينقلب إلى أهله مسروراً و منهم الذين يدخلون الجنه بغير حساب لأنهم لم‏يتلبسوا من أمر الدنيا و إنما الحساب هناك على من تلبس بها هاهنا و منهم من يحاسب على النقير و القطمير و يصير إلى عذاب السعير و منهم أئمه الكفر و قاده الضلاله فأولئك لايقيم لهم وزناً و لا يعبأ بهم بأمره و نهيه يوم القيامه و هم فى جهنم خالدون‏ (و تلفح وجوههم النار و هم فيها كالحون)(۳) (فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ)(۴)

«و معناى «كسى كه ميزانش سنگين باشد» و «كسى كه ميزانش سبك باشد» عبارت از كمى و زيادى حساب است و مردم در آن روز بر طبقات و جايگاه‏هاى مختلفى هستند: گروهى به سرعت محاسبه مى‏شوند و با شادمانى به سوى خاندان خود باز مى‏گردد گروهى بدون حساب وارد بهشت مى‏شوند زيرا خود را به دنيا آلوده نكرده‏اند و حساب قيامت براى كسانى است كه در دنيا خود را آلوده كرده‏اند و گروهى بر كمترين و كوچكترين [امر] محاسبه مى‏شوند و به سوى عذاب دردناك رانده مى‏شوند و از ايشان است پيشوايان كفر و رهبران گمراهى كه براى آنها هيچ ميزانى برپا نمى‏شود آنها در روز قيامت هيچ ارجى ندارند و در دوزخ جاودانه هستند و (شعله‏هاى سوزان آتش [همچون شمشير] به صورت‏هاى‏شان نواخته مى‏شود و در دوزخ چهره‏اى عبوس دارند) پس كسانى كه ميزان‏هاى‏شان سنگين باشد، آنها رستگاراند».

در آن روز حساب در دستان خداوند متعال است و همگى از روى عدالت حسابرسى مى‏شوند: (وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَهِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً وَ إِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّهٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنا بِها وَ كَفى بِنا حاسِبِينَ) «ما ترازوى عدل را در روز قيامت برپا مى‏كنيم. پس به هيچ كس كمتر ستمى نمى‏شود و اگر به مقدار سنگينى يك دانه خردل باشد، ما آن را حاضر مى‏كنيم. و كافى است كه ما حساب كننده باشيم».(۵)

امام صادق (ع) در تفسير آيه‏ (وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَهِ) مى‏فرمايند: «الْأَنْبِيَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ» يعنى، انبيا و اوصياى آنان موازين قسط هستند كه ديگرن با آنها سنجيده مى‏شوند».(۶) آرى اگر آنها در دنيا راهنمايان مردمان هستند كه براى هدايت بايد بدان‏ها اقتدا كنند، در قيامت نيز موازين قسط و عدل هستند كه هر كس با نسبتش با آنها سنجيده مى‏شود.

بعد از بيان مقدمه بايد گفت در اين مسئله بين شيعيان و گروهى از اهل سنت اختلاف است. گروهى از معتزله قائل به موازنه هستند يعنى اگر گناه زياد باشد مثلا ۱۰ عدد و ثواب كم، مثلا ۵ عدد، گناهى زياد ثواب را به مقدار ثواب (۵) از بين مى برد و باقى مى ماند ۵ گناه.

نيز جمعى مى گويند گناه قبلى با طاعت بعدى از بين مى رود و طاعت و ثواب قبلى با گناه بعدى پوشيده مى شود كه اين را تعبير مى كنند به «احباط» يعنى نابودى اعمال و يا «تكفير» يعنى پوشاندن گناهان ولى از نظر محققين شيعه مانند علامه حلى و خواجه نصيرالدين طوسى حق اين است كه كارهاى خوب پاداش خود را دارد و كارهاى بد جزاى خود را، اين گروه «احباط» و «تكفير» و «موازنه» را قبول ندارند. دليل آنها نيز آيه «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّهٍ خَيْرًا يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّهٍ شَرًّا يَرَهُ پس هر كه هموزن ذره‏اى نيكى كند [نتيجه‏] آن را خواهد ديد و هر كه هموزن ذره‏اى بدى كند [نتيجه‏] آن را خواهد ديد. (زلزال/ ۷ و ۸ كشف المراد، علامه حلى، قم مؤسسه النشراسلامى، ص ۴۱۳)

مرحوم علامه طباطبايى (ره) در ذيل آيه «فمن يعمل» مى فرمايد: «اين آيه تفريع بر گذشته و ارائه اعمال است و در اين بيان تأكيد شده كه اعمال خير و شر كم باشد يا زياد كوچك باشد يا بزرگ آنجا ديده مى شود (و به كار خوب پاداش و بد جزا داده مى شود) در واقع اين آيه يك ضابطه كلى را بيان مى كند كه كار خير و شر باقى است….» (الميزان، علامه طباطبايى، دارالكتاب الاسلاميه، چهارم، ج ۲۰، ص ۴۸۶)

بعد به اين مسئله مى پردازد كه برخى انسانها مثل قاتل، اعمال خيرش به مقتول منتقل مى شود و گناهان مقتول به قاتل و در توبه گناهان تبديل به حسنات مى شود، در واقع قاتل ديگر اعمال خير ندارد و تائب گناه ندارد، يعنى اين آيه بر آنها حكومت دارد و مى گويد هر كسى عمل خيرداشته باشد، پاداش آن را مى بيند و هر كس عمل بد داشته باشد، جزاى آن را مى بيند و اين قاعده عمومى است و قاتل و تائب در واقع ثواب و گناه ندارند در نتيجه بايد گفت كار خوب پاداش خود را و كار بد جزاى خود را دارد مگر در مواردى مثل قاتل و… كه كار خوب از بين مى رود.

(۱) اعراف (۷)، آيه ۸ و ۹ همچنين ر. ك: مومنون (۲۳)، آيات ۱۰۱-. ۱۰۸
 (۲) الاحتجاج، ج ۲، ص. ۳۵۱
 (۳) مومنون (۲۳)، آيه. ۱۰۴
 (۴) الاحتجاج، ج ۱، ص. ۲۴۴
 (۵) انبياء (۲۱)، آيه. ۴۷
 (۶) كافى، ج ۱، ص. ۴۱۹

پرسمان

نظر مخاطبان درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.