وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

شرح حدیث: يك ساعت تفكر بهتر از هفتاد سال عبادت بدون تفكر

شرح حدیث: يك ساعت تفكر بهتر از هفتاد سال عبادت بدون تفكر

از پيامبر (ص)روايت است كه * يك ساعت تفكر بهتر از هفتاد سال عبادت بدون تفكر است *اگر ممكن است قدرى اين روايت را توضيح بفرماييد ؟ ساير سخنان و روايات معصومين(ص) و بزرگان را هم ذكر نماييد؟

منظور از تفكر در اين روايات، تفكرى است كه بر معرفت انسان بيافزايد و موجب ارتقا و تعالى روحى و معنوى او گردد نه تفكر درباره امور بيهوده و بى‏ثمر. بله، تفكرى كه معرفت را فزونى بخشد، اگر چه اندكى باشد ثمره‏اش بيش از ۷۰ سال عبادت بدون تفكر است. زمينه‏هاى تفكر را بايستى از قرآن آموخت، مثلاً: تفكر در آفرينش، تفكر در معاد، تفكر در عظمت پروردگار، تفكر در آيات قرآن و… براى آگاهى بيشتر ر. ك: ۱- تفكر، شهيد دستغيب. ۲- تفكر، محمد على گرامى. ۳- چگونه درست فكر كنيم، مترجم اردوبارى. ۴- تفكر از ديدگاه اسلام، عباس محمود عفاد، مترجم عطايى.

تفكر در چه امورى بهتر از هفتاد سال عبادت است؟

شايسته است انسان با دقت به ابعاد آفرينش توجه نموده و آثار قدرت حق را در آن مشاهده نمايد و پيوسته به يادخدا باشد حال براى توضيح بيشتر به چند نكته اشاره مى‏شود:

الف) قرآن مجيد مى‏فرمايد: ان فى خلق السموات و الارض و اختلاف الليل و النهار لايات لاولى الالباب الذين يذكرون اله قياماً وقعوداً و على جنوبهم و يتفكرون فى خلق السموات و الارض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك فقنا عذاب النار… همانا درآفرينش آسمان‏ها و زمين و جايگزين گشتن شب به جاى روز و روز به جاى شب براى خردمندان نشانه‏هايى از قدرت پروردگار مشهور است. آن خردمندانى كه خداى را در حال ايستاده و نشسته و بر پهلو ياد مى‏كنند و در خلقت آسمان‏ها و زمين مى‏انديشند كه اى خداى ما تو اين‏ها را باطل وبرخلاف حكمت نيافريده‏اى. تويى منزه از هر باطل و خطايى پس ما را از عذاب آتش نگهدار باش»(۱). مشاهده مى‏كنيد كه:

۱- دعوت به مطالعه هستى و آفرينش شده است.

۲- از آن قدرتى ياد كنيد كه چنين عظمتى را رقم زده است.

۳- توجه به اينكه اين همه عظمت بدون حكمت و هدف نبوده است.

۴- حال كه چنين است نجات خويش را از خداى سبحان تمنا كنيد، البته آيات بسيار ديگرى نيز در قرآن مجيدآمده است كه دعوت به مطالعه نشانه‏هاى قدرت پروردگار مى‏نمايد.

ب) حضرت على (ع) مى‏فرمايد: ولو فكّروا فى عظيم القدره و جسيم النّعمه لو جعوا الى الطريق و خافوا عذاب الحريق و لكن القلوب عليله و البصائر مدخوله اگر در عظمت قدرت الهى مى‏انديشيدند و همچنين در فراوانى نعمت‏هاى حق تأمّل مى‏كردند به راهراست برگشته و از عذاب سوزان مى‏ترسيدند. ولى چه بايد كرد كه دل‏ها مريض و چشم‏ها معيوب گشته و از ديدن و درك كردن حقايق بازمانده‏اند.

ملاحظه كنيد كه حضرت مى‏فرمايد: اگر در عظمت قدرت پروردگار مى‏انديشيدند به پيشگاهش سر خضوع فرود مى‏آورند، و از عذاب دوزخ بر حذر مى‏ماندند.

ج) در حديثى است كه خداى سبحان خطاب به حضرت موسى مى‏فرمايد: اى موسى نعمت‏هاى مرا براى مردم بيان كنيدكه در آن صورت مردم محبّت مرا در دل‏هاى خود خواهند گرفت.

د) بابا طاهر عريان در رباعى دلنشين خود مى‏گويد:

به صحرا بنگرم صحراته وينم‏

به دريا بنگرم درياته وينم‏
به هر جا بنگرم كوه و در و دشت‏

نشان روى زيباى ته وينم‏
ه) علامه طباطباى نيز مى‏فرمايد: جهان آيت حق است، بنابر اين انسان بايد به جايى برسد كه همان گونه كه وقتى به آيينه نگاه مى‏كند محو در تصوير مى‏شود و نظرش به خود آئينه جلب نمى‏شود. وقتى هم كه كوه و در و دشت و درخت وسبزه و گل‏ها را ديد يا پرندگان رنگارنگ يا حيوانات متنوع و… را مشاهده نمود از آن همه كمال و زيبايى محو در جمال حق شود و خصوصيات آن اشياء نظر او را جلب نكند، بلكه جهان را آينه جمال حق ببيند. به هر حال تفاوت مردان خدا و افراد ديگر در همين است كه آنها وقتى در آسمان سير مى‏كنند، يا در زمين سياحت مى‏كنند، يا در دريا شناورند، يا به زير دريا مى‏روند، همه جا خدا را مى‏بينند و ذكر و شكر خدا بر زبانشان جارى است ولى ديگران با بى‏اعتنايى فقط به زيبايى و نظم طبيعت چشم دوخته و خدايى برايشان مطرح نيست. برخى وقتى كنار دريا مى‏روند فقط امواج چشم آنها را خيره مى‏سازد ولى گروهى از وراى امواج، اصل آن آب و ژرفاى دريا را مشاهده مى‏كنند. زهى خسارت كه انسان از نعمت‏هاى خدا فقط لذت ببرد، ببويد و بنوشد و اشباع شود، اما هرگز به ياد منعم و آن كسى كه لحظه به لحظه تدبيرآن همه نعمت و هستى را رقم زده نباشد.

جايگاه تفكر و تعقل در قرآن‏

۱- قرآن كريم به اشكال مختلف جايگاه بلند متفكران و دانشمندان را تذكر داده است: (زمر/ ۹) (مجادله/ ۱۱) (زمر/ ۱۸).

۲- انسان را به تفكر در آفرينش و تفكر در خودشان دعوت كرده است: (آل عمران/ ۱۹۱) (روم/ ۸).

۳- در بسيارى از آيات، بدون اين كه صريحا مردم را به تفكر دعوت كند، استدلال عقلى مى آورد و بدون اين كه اعتبار تعبدى خود را لحاظ كند با منكران احتجاج مى كند: (هود/ ۳۵) (انبيا

/ ۲۲) (مؤمنون/ ۹۱).

۴- در تشريع احكام الهى، در بسيارى از موارد فلسفه احكام را بيان مى كند، تا مردم از روى بينش، از آن تبعيت كنند: (عنكبوت/ ۴۵) (بقره/ ۱۸۳) (مائده/ ۶) (مائده/ ۹۱) (طه/ ۱۴).

۵- در ده ها آيه نشانه هاى خود را به غرض به تفكر واداشتن مردم بيان مى كند. تعابيرى چون: (لعلهم يتفكرون، لعلكم تتفكرون، افلا تتفكرون، لقوم يتفكرون) و يا تعابيرى چون: (افلا تعقلون، افلم تكونوا تعقلون، لعلكم تعقلون، ان كنتم تعقلون، لقوم يعقلون، افلا يعقلون) كه هر يك از آنها چندين بار تكرار شده است. مطالعه اين آيات دو مطلب را به ما آموزش مى دهد: اول: اسلام بر خلاف آنچه درباره مسيحيت گفته مى شود انسان را به تفكر و تعقل دعوت مى كند و ايمان را بر پايه آن مى داند. دوم: موضوعاتى را كه از ديدگاه قرآن شايسته تفكرند بيان مى كند. شما مى توانيد با مطالعه آيات مذكور پى ببريد كه قرآن تفكر در چه موضوعاتى را توصيه كرده است. اين موضوعات را مى توان از ديدگاه قرآن به دو بخش كلى تقسيم كرد به نام: ۱) آيات انفسى (خودشناسى) ۲) آيات آفاقى. كه عبارت است از: جهان شناسى، تاريخ شناسى و آگاهى از سنن و نظامات الهى در طبيعت تاريخ، فرجام شناسى، راهنماشناسى، راه شناسى و غايت همه اين امور ((خداشناسى)) است.

روش تفكر: قرآن كريم روش تفكر صحيح را به طور كلاسيك به انسان آموزش نداده است زيرا انسان ها به فطرت خود قادر به تفكر هستند. منطقى ها تفكر انسان را داراى دو عنصر اساسى مى دانند:

۱- مواد تفكر: يعنى دانسته هايى كه انسان از قبل آموخته است و مى خواهد توسط آنها به مطالب جديدى دست يابد.

۲- شكل تفكر: يعنى چينش و نظمى كه متفكر به آن دانسته هاى قبلى خود مى دهد تا به طور صحيح به نتيجه برسد. مثلا انسان از قبل به دو قضيه علم دارد (بعضى از مصاديق الف ب است) (همه مصاديق ب ج است) او از كنار هم قرار دادن اين دو قضيه به صورت قهرى نتيجه خواهد گرفت كه (بعضى از مصاديق الف ج است (ولى نتيجه نمى گيرد كه (همه مصاديق ((الف)) ((ج)) است) در علم منطق، ارزش علمى انواع مواد تفكر و چينش هاى مختلف در شكل تفكر مطرح شده است.

تفكر و انديشيدن هميشه مقدمه درست انجام دادن و انجام گرفتن بوده كه در كارهاى اساسى و زير بنايى خود اصلى محسوب مى‏شده است. ارزش تدبر و تفكر تا آن جاست كه رسول خدا (ص) فرمود: فكره ساعه خير من عباده سنه انديشيدن يك ساعت برتر است از عبادت يك سال.

تفكر در چيزهايى كه قرآن به آن دعوت نموده مانند:

الف) تفكر و انديشه انسان در خويش كه چگونه خلق شده است و خلقت او از چه دقايق و ظرافتى و از چه قوت وضعفى بر خوردار است. قرآن مى فرمايد: افلم يتفكروا فى انفسهم‏ آيا آنان در وجود خويش انديشه نمى‏كنند؟

ب) تفكر در كرات فضا و آسمان‏ها و خلقت گردش فاصله آنها و… كه مسلم انديشيدن در اين امور دانش و فرهنگ انسان را بالابرده و رشد مى دهد و اين امر را خداوند از صفات انسان‏هاى مؤمن مى شمارد. الذين يذكرون الله قياما و قعودا و على جنوبهم و يتفكرون فى خلق السماوات والارض ربنا ما خلقت هذا باطلا… مؤمنينى كه در حال ايستاده و نشسته خدا را ياد مى كنند و حتى در زمانى كه به پهلو دراز كشيده اند تفكر در آفرينش آسمان‏ها و زمين مى‏نمايند و بعد اذعان مى دارند و مى گويند بارالها تو اينها را هرگز بيهوده نيافريده‏اى…

ج) انديشيدن در مورد گذشتگان (جوامع و افراد موفق و يا شكست خورده) خود درسى فراموش نشدنى و سازنده است. پرورگار به رسولش حكايت آنان را بيان مى‏كند و سپس اميد ايجاد تفكر در شنوندگان ايجاد مى‏نمايد: فاقصص القصص لعلهم يتفكرون حكايت كن داستان و قضاياى گذشتگان را شايد به تفكر و انديشه بنشينند نگاه كنيد عاقبت دروغ‏گويان چگونه است؟

و در جاى ديگر مى‏گويد: فانظروا كيف كان عاقبه المكذبين و موارد بسيارديگرى در قرآن آمده است كه بايد تفاسير را در اين زمينه مطالعه كرد.

و در بعضى از روايات آمده است: اذا قدمت الفكر فى جميع افعالك حسنت عواقبك هر كارى را كه قبل از انجام آن تفكر كنى نتايج زيبايى در پى خواهد داشت بايدگفت كه در مواردى تفكر و انديشه نهى شده است. زيرا ممكن است مشكلات و فسادهايى را در پى داشته باشد. از آن جمله است تفكر در مورد شهوت: من كثر فكره فى اللذات غلبت عليه كسى كه زياد در شهوات و لذات بينديشد مغلوب هواها و هوس‏ها خواهد شد

و در جاى ديگر آمده است: «كسى كه در معصيت و گناه تفكر كند به خودش واگذاشته مى‏شود و تأييدات الهى از اوگرفته خواهد شد».

و هم چنين نهى در تفكر ذات حضرت حق جل و على شده است. زيرا انسان مادى نمى تواند درذات نا متناهى و نا محدود خالقش فكر كند و فكر در آن راه ندارد و به اشتباه و سيه بختى خواهد افتاد.

(۱) (آل عمران، آيه ۱۹۱- ۱۹۰)

پرسمان

نظر مخاطبان درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.