وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

بررسی سند داروی منسوب امام کاظم علیه السلام

روایتی است که در کتاب طب الائمه(ع) ابن بسطام ذکر شده که در قرن چهارم هجری نوشته شده است. در هیچ یک از کتب روایی معتبر شیعی که قبل از این کتاب نوشته شده، این حدیث وجود ندارد. در واقع از قرن چهارم این حدیث در کتابی ظاهر می‌شود که بسیاری از بزرگان و علمای علم حدیث، راویان حدیث در این کتاب و نویسنده کتاب را به جریان غلو منتسب می‌دانند، لذا این کتاب، احادیث نقل شده و راویان آن را ضعیف دانسته و آن را زیر سؤال می‌برند. این کتاب هیچ گاه مورد اعتنا نبوده و از جمله کتاب‌های بسیار ضعیف روایی است. در کتب معتبر بعد از قرن چهارم هم که احادیث معتبر را نقل می‌کنند این روایت را نمی‌بینیم.

بررسی سند داروی منسوب امام کاظم علیه السلام

روایتی است که در کتاب طب الائمه(ع) ابن بسطام ذکر شده که در قرن چهارم هجری نوشته شده است. در هیچ یک از کتب روایی معتبر شیعی که قبل از این کتاب نوشته شده، این حدیث وجود ندارد. در واقع از قرن چهارم این حدیث در کتابی ظاهر می‌شود که بسیاری از بزرگان و علمای علم حدیث، راویان حدیث در این کتاب و نویسنده کتاب را به جریان غلو منتسب می‌دانند، لذا این کتاب، احادیث نقل شده و راویان آن را ضعیف دانسته و آن را زیر سؤال می‌برند. این کتاب هیچ گاه مورد اعتنا نبوده و از جمله کتاب‌های بسیار ضعیف روایی است. در کتب معتبر بعد از قرن چهارم هم که احادیث معتبر را نقل می‌کنند این روایت را نمی‌بینیم.

بررسی سند و دلالت داروی منتسب به امام کاظم(ع)

حجت الاسلام الهی منش به بررسی سندی و روایی داروی معروف امام کاظم(ع) که تجویز این روزهای طب اسلامی برای درمان کرونا است، پرداخت.

 این روزها شاهد بحران کرونایی در سطح کشور و جهان هستیم، وضعیت قرمزی که که دنیا را به میدان جنگ جهانی سوم، البته از نوع دیگری از جنگ تبدیل کرده است.

کووید ۱۹ ویروسی است که خبرهای مرتبط با آن این روزها در صدر اخبار دنیا  مطرح است، اما در این میان، بازار تجویزات مختلف برای درمان و یا به عبارتی کاهش آسیب  جسمانی در قبال این ویروس از سوی افراد مختلف تجویز می شود.

در ایران  و اصفهان هم از زمان ورود این ویروس مکررا از سوی برخی، داروی امام کاظم(ع) جهت تقویت سیستم ایمنی دفاعی بدن تجویز شد. بر همین اساس حجت الاسلام محمد الهی‌منش کارشناس فقه و احکام نمایندگی مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات اصفهان به بررسی سند روایی این دارو پرداخت.

وی بیان کرد: قبل از هر چیز چند نکته باید تذکر داده شود، نکته‌ی اول اینکه در تمام دنیا در کشورهای پیشرفته یا غیر آن، از گیاهان و ادویه جات برای درمان استفاده می شود، چرا که در خواص مفید آنها هیچ شک و تردیدی نیست و بعید می دانم کسی منکر این جهت باشد.

کارشناس فقه و احکام ادامه داد: در تمام کشورها از طب سنتی به عنوان طب مکمل استفاده می کنند و اینطور نیست که نزد دانشمندانشان «همه طب سنتی، اندازه آزمایش پاستور ارزش نداشته باشد» حتی برخی از داروهای شیمیایی امروز منشأ گیاهی دارند و در تمام دنیا حتی کشورهای پیشرفته مثل چین، کانادا و… درمان با اینگونه گیاهان، امر پذیرفته شده ای است و از آن طرف هم اطبای سنتی نیز منکر دستاوردهای طب جدید در درمان بیماریهای لاعلاج نمی شوند تا کتاب های علمی را آتش بزنند.

حجت الاسلام الهی منش توضیح داد: نکته ی دوم آنکه همه می دانیم که دین مبین اسلام به همان اندازه که به سلامت روح اهمیت می دهد به سلامت جسم هم بها داده است تا آنجا که فرمود «عقل سالم در بدن سالم است» و حتی اگر عبادتی مضر به حال جسم باشد، وجوب آن تبدیل به حرمت می شود. شاهد این بها دادن، روایات معتبری است که در علل تحریم بعضی از خوراکی ها و غیر آن وارد شده است. مثل روایاتی که علت حرمت خون یا میته را موجب افساد بدن بودن این دو می داند.

وی افزود: به همین دلیل، خیلی طبیعی است که حضرات معصومین علیهم السلام خودشان یا در جواب سؤالهای پزشکی که از ایشان شده است مطالبی را بفرمایند و در هیچ روایتی نفرموده اند اینگونه سؤالها را از ما نپرسید و جزء شئون ما نیست بلکه فرمودند: «العلم علمان: علم الادیان و علم الابدان».

کارشناس دینی خاطرنشان کرد: نکته ی سوم اینکه مشهور علمای شیعه قبول دارند که همه کتب روائی و همه روایات قطعی الصدور و قطعی الدلاله نیستند و نیاز به بررسی روایات از حیث سند و دلالت دارند و به صرف وجود یک روایت طبق آن فتوا نمی دهند و در روایات طبی هم که مربوط به سلامتی است نمی توان با تمسک به قاعده تسامح در ادله سنن بدون بررسی سند و دلالت آن حدیث را به امام معصوم نسبت داد.

وی تصریح کرد: با توجه به مقدمات مذکور به بررسی روایت داروی معروف شده امام کاظم علیه السلام می پردازیم، منبع این روایت کتاب طب الائمه است، نویسندگان این کتاب دو برادر به نام حسین بن بسطام بن سابور الزیات و برادرش عبد الله هستند، هر دوی این دو نویسنده امامی(شیعه)  هستند ولی وثاقتشان ثابت نشده است و حتی یک روایت هم در کتب اربعه ندارند.

حجت الاسلام الهی منش عنوان کرد: در این کتاب نزدیک ۴۰۰ روایت طبی وجود دارد، روایات این کتاب برخی مسند و برخی مرسل هستند یعنی برخی از آنها سند دارد و متصل به معصوم است و واسطه‌ نقل خبر تا امام معصوم علیه السلام وجود دارد و برخی از این روایات واسطه ها افتاده اند که از ارزش سند می کاهد، عده کمی از بزرگان از این کتاب به عنوان منبع کتاب خودشان استفاده کرده اند.

وی با بیان اینکه مرحوم طبرسی در کتاب مکارم الاخلاق برخی روایات این کتاب و مرحوم شیخ حر عاملی در کتاب وسائل الشیعه ۱۱۳ روایت از این کتاب را انتخاب کرده که همگی آنان به خاطر مجهول بودن راویان ضعیف هستند، گفت: در هر حال بین صاحب کتاب طب الائمه و امام معصوم سه راوی وجود دارد، راوی اول: «السری بن احمد بن السری» که مجهول است و حتی یک روایت در کتب اربعه ندارد، نفر دوم: «یحیی بن یحیی الارمنی» نیز مجهول و دارای توثیق نیست، راوی سوم، محمد بن سنان است که مورد اختلاف بزرگان است و مشهور او را تضعیف می کنند.

این کارشناس احکام دینی خاطرنشان کرد: لذا این روایت از نظر سند به هیچ عنوان معتبر نیست. برای بررسی دلالت روایت، متن روایت را مشاهده کنیم: امام رضا علیه السلام می فرماید:

«امام کاظم(علیه السلام) بیمار شدند و پزشکان نزد ایشان آمده و برایشان نسخه‌های عجیب نوشتند، حضرت فرمودند: به کجاها می‌روید؟! به سید و آقای این داروها اکتفا کنید.
هلیله و رازیانه و شکر در سه ماه اول تابستان(فصل گرما)، در هر ماه سه مرتبه و در سه ماه اول زمستان(فصل سرما)، در هر ماه سه روز و سه مرتبه (مصرف می شود) و به جای رازیانه، مصطکی قرار داده می شود؛ پس (فرد) به بیماری مبتلا نمی‌شود مگر بیماری مرگ.».

وی اذعان داشت: روایت از یک جهت وضوح دارد، ولی از دو جهت محل بحث است، اما از نظر زمان مصرف آن، هر روز نیست بلکه زمان و مقدار مصرف ادویه در تابستان و زمستان را ۳ ماه و ۳ روز در هر ماه میداند. که ظاهرا مراد سه روز پشت سر هم است و ممکن است سه روز مختلف مثل اول و وسط و آخر ماه باشد، اما دو جهتی که معلوم نیست: یکی این است که آیا برای همه افراد مناسب است یا منع دارویی دارد؟ چنانچه اطبا با آن همه روایتی که در فضلیت حجامت وارد شده برای همه و در همه احوال توصیه نمی کنند.

حجت الاسلام الهی منش یادآور شد: جهت دومی که نامعلوم است: مقدار جزء تشکیل دهنده هر یک از این سه با هم است و بر اهل تحقیق در این فن پوشیده نیست که مقدار هر یک از این ها تاثیر خاص خود را دارد، نکته مهم دیگری که ما از این حدیث استفاده می کنیم این است که این دارو جنبه پیشگیرانه مانند واکسن دارد تا درمان.

وی ادامه داد: دلیل این استظهار؛ یکی اینکه برای مصرف، زمان مشخص تعیین کرده و دوم اینکه می فرماید «اگر کسی چنین کند مریض نمی شود مگر به مرض موت». اما اینکه جنبه درمانی داشته باشد از این روایت استفاده نمی شود.

این کارشناس دینی عنوان کرد: نتیجه بحث اینکه اولا نباید این دارو را به طور قطعی به معصوم نسبت داد و بگوییم داروی امام کاظم علیه السلام بلکه باید احتیاط کنیم و بگوییم داروی منسوب به امام کاظم علیه السلام، ثانیا بگوییم امید است این دارو تأثیر بگذارد، ثالثا باید مقدار ترکیب این داروها در لابراتوارها و آزمایشگاه ها مشخص شود و همچنین مشخص شود که چه افرادی می توانند استفاده کنند و چه افرادی نباید استفاده کنند، چرا که طبیعت این ادویه گرم است. چنانچه در خواص هلیله گفته شده مصرفش برای زنان باردار و بعضی افراد مناسب نیست.

وی بیان داشت: در پایان توجه عزیزانی که مبادرت به درمان با روایات طبی می کنند را به عبارت شیخ صدوق در کتاب اعتقادات امامیه ص ۱۱۵ جلب می کنم:

 برخی از این روایات با توجه به موقعیت جغرافیایی مکه و مدینه صادر شده، پس احتمال تاثیر شرائط جغرافیایی  مطرح است، دوم؛ احتمال دارد امام چون عالم به طبع سؤال کننده است پاسخ اختصاصی به سائل داده است. سوم اینکه برخی از روایات را مخالفین شیعه با تدلیس و تحریف اضافه کرده اند، پس هر روایتی حجت نیست، نکته چهارم آنکه بر برخی روایات احتمال سهو راوی حدیث وجود دارد و در آخر برخی نیز احتمال تقطیع روایت و یا فراموشی بخشی از آن وجود دارد.

 حوزه نیوز
  
  
  
  
 

 

نظر مخاطبان درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.

6 نظرات
  1. امیر حسین طاهری می گوید

    نظر علمای رجال پیرامون شخصیت نویسندگان کتاب طب الأئمه (مشهور به ابنا بسطام)

    ⬅️نجاشی

    نجاشی👈بزرگترین عالم رجالی بنقل از ابوعبدالله بن عیاش جوهری درباره حسین بن بسطام می‌نویسد:
    «حسین بن بسطام ابن شاپور زیات به همراهی برادرش ابو عتاب کتابی در علم طب نگاشته است که دارای نکات سودمند فراوانی است. آنان در این کتاب به بیان طب از راه مواد غذایی و فواید آن و همچنین از راه ادعیه پرداخته‌اند. حسین شخصیتی اهل علم بوده و از ادبیاتی قوی برخوردار بود و قدرت شعر و خط زیبایی داشت. خداوند او را رحمت فرماید. وی در سال ۴۰۱ هجری درگذشته است» . (رجال النجاشی : ۳۹)

    ⬅️سید محسن امین

    سید محسن امین، صاحب کتاب ارزشمند اعیان الشیعه دراین باره می‌فرماید:
    «عبدالله و حسین، دو فرزند بسطام بن شاپور زیات، کتابی در طب ائمه علیه‌السّلام نگاشته‌اند که مجموعه روایاتی درباره خواص خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها و دعا برای رفع امراض می‌باشد. (اعیان الشیعه ۴ : ۳۰)

    ⬅️سید حسن امین :

    سید حسن امین هم می‌گوید: «حسین بن بسطام بن شاپور زیات و برادرش ابو عتاب عبدالله بن بسطام بن شاپور هر دو از علمای شیعه و از قدمای اصحاب می‌باشند. آنها کتابی در علم طب به نام طب الائمه نگاشته‌اند و در آن از جابر بن حیان از امام جعفر صادق علیه‌السّلام روایت کرده‌اند». (مستدرکات اعیان الشیعه ۳ :۴۷ )

    1. حجت الاسلام مهدی یوسف وند می گوید

      سلام علیکم
      عزیزم، ظاهرا کار با کتب روایی را خوب آشنا نیستید!، و تخصص این کار را ندارید.
      خلاصه عرض بکنم
      ۱- طبق برخی اقوال کتاب طب الأئمه که شما توصیفش را نوشته اید با این کتاب کتاب طب الأئمه که الان موجود هست متفاوت هست و آن کتاب اصلی به دست ما نرسیده است. بر فرض هم من حرف شما را قبول کردم که این کتاب همان کتاب هست که شما می فرمایید. اما چه ربطی به سند دارد. ۲- بنده صدها نقل قول از عظمت کتاب بحار الانوار یا کتاب کافی شریف که از کتب اربعه ماست و جایگاه بسیار بالایی دارد می آورم آیا دلیل می شود که تمام روایات این کتب صحیح است؟!. کدام مرجع تقلید تمام روایات کافی را صحیح می داند. تک تک بحث می کند. لطف کنید سند همین روایت امام کاظم علیه السلام را بر اساس متد حدیث شناسی علما بررسی کنید، ما بررسی کرده ایم و روشن است که سند ضعیف است. اما باز تاکید می کنم کارایی و کارکرد و اثر دارو چیز دیگری است و می تواند اگر در شرایط علمی درست زیر نظر جمعی از متخصصان و پزشکان دانشمند مومن بررسی شود مورد قبول باشد اما تا جایی که من بررسی کرده ام تحقیقی در این زمینه ندیده ام و این ضعف وزارت بهداشت است که به ادعای تاثیر این دارو توجه نکرده و نمی کند!.
      امیدوارم این کار به زودی توسط یک تیم متخصص مومن صورت بپذیرد.
      وفقکم الله لکل الخیر

  2. امیر حسین می گوید

    حجت‌الاسلام بزرگوار شما بفرمایید از ناصر خسرو واکسن های ۶۰ میلیون به بالا کرونا رو خریدداری کنید از شما انتظار این حرف واقعاً نمی رفت در حالی که وزارت ***بهداشت ما منکر این دارو شده و در حالی که هزاران مورد از تاثیرات این دارو دیده شده و مستندش هم ساخت شد در مورد نظرات مردم در استفاده از این دارو و خدمت شما عرض شود موسسه در منچستر انگلیس با شکر سرخ که یکی از ترکیبات این دارو است اذعان به درمان تعدادی از بیماران کرونایی شده و همین ترکیب در کتب طب سنتی ایران هم آمده فقط به جای رازیانه گیاه دیگری با خواص تقویت سیستم ایمنی و ویژگی های دیگر و روزانه ارسال ویدیوهایی در کانال ها با عنوان درمان شده کرونا با داروی امام کاظم علیه السلام وظیفه امثال من و شمای بزرگوار در این حمله همه جانبه وزارت ***با داروهای شیمیایی که به جان ما و دین و پول ملت افتاده حمایت از این دارو است نه محافظه کاری

    1. حجت الاسلام مهدی یوسف وند می گوید

      سلام علیکم برادر بزرگوار
      عزیزم، در سایت سرچ بفرمایید مباحث طب سنتی و گیاهی فراوان مطرح شده است و بنده به شخصه بسیار طرفدار این هستم که گیاه درمانی بیشتر تقویت شود و جایگاه ویژه ای را در بین مردم و مخصوصا مومنین پیدا بکند. اینکه می فرمایید انتظار از بنده، انتظار همین هست که عرض کردم لذا چه ربطی به ناصر خسرو دارد عزیزم!، فرض بفرمایید یک طبیب طب سنتی یک دارو سنتی را قبول نداشت با او چه برخوردی می کنید؟
      آیا تمام دانشمندان و اطبا طب سنتی در تمام دارو های سنتی با هم موافق هستند. این چه برخورد و استدلالی هست که می کنید و اصلا اجازه بررسی نمی دهید.

      شما که نه، اما متاسفانه طب سنتی با آن عظمت و کارایی طوری شده که هر بچه کوچه و بازاری الان شده حکیم و طبیب، تا نقدی هم بکنید سریع شمشیر را از رو می کشند و می گویند هزار نفر شفا یافته، کو مستندات دقیق آنهم در شرایط استاندارد آزمایش درست شده باشد، بنده هم می گویم: هزاران نفر هم بدون دارو گیاهی و شیمیایی خوب شده اند و اصلا نیازی به درمان هم نداشته اند و فقط چای و آب خورده اند! مگر هر کسی خوب شد و این دارو را خورده باشد دلیل بر تاثیر این دارو است، آخر این چه چور استدلال کردن است! استدلال باید روش مند و مستند باشد ، پناه بر خدا از جهالت و تعصب.
      خواص گیاه رازیانه را در سایت سرچ بفرمایید.

      درباره بحث کرونا و این داروی منسوب به امام کاظم علیه السلام دقت بکنید که تند نرویم، هنوز باید کار بالینی بشود به این راحتی با چند مورد که شما دیده اید نمی شود حکم به تاثیر صد در صد داد. ثانیا بحث ما اثر گذاری یا عدم اثر آن نیست چون نه بنده تخصص دارم نه ظاهرا شما حتما لازم هست تیمی از متخصصان پزشک مومن و دانشمند آن هم در شرایط استاندارد بررسی کنند و نظر علمی تحت آزمایشات رسمی و ثبت شده بدهند نه تحت آزمایشهای کوچه بازاری که هر کسی هر ادعایی بکند و معلوم نیست آیا واقعیت دارد یا ندارد!. اصلا بزرگوار تا جایی که بنده اطلاع دارم خود اینکه آزمایشات به شیوه ای درست صورت بپذیرد خودش یک تخصص است و به صرف تقارن خوردن یک گیاه با بهبودی، ساده اندیشانه است که حکم به تاثیر آن گیاه در آن بیماری بدهیم.
      علی ای حال
      بحث ما بحث سند هست نه تاثیر، در بحث سند که تخصص حوزوی ماست این روایت سند ندارد، شاید شما بگویید یک روایت پزشکی چه بسا سند ضعیف داشته اما کارایی داشته باشد و در آزمایش های بالینی موفق باشد، بنده هم قبول می کنم اما دلیل این نمی شود که ما بگوییم از جهت سندی قوی است. بحث بالینی را هم عرض کردم باید از طریق درست به اثبات برسد ضمنا دقت کنید در همین وزارت بهداشت و همین طب جدید من بررسی کرده ام در کتب رسمی پزشکی مباحثی بسیار جذاب درباره گیاهان دارویی وجود دارد لذا فکر نکنید که طب جدید از گیاه به دور هست حتی به نظرم از طب قدیم هم دقیق تر و بهتر به گیاهان توجه کرده است اما متاسفانه نسبت استفاده از داروی شیمیایی به گیاهی در کشور ما زیاد هست! و هنوز فرهنگ پزشکان و مراجعان آنها به سمت اولویت داروهای گیاهی نرفته است.
      وفقکم الله لکل الخیر

  3. سیما می گوید

    داروی امام کاظم علیه السلام به سه طریق وارد شده***

    1. حجت الاسلام مهدی یوسف وند می گوید

      سلام علیکم
      لطف کنید هرسه طریق را برای ما اینجا بنویسید!. تا بررسی کنیم.
      ضمنا در فهم حدیث خمس به کارشناس این فن که مراجع هستند مراجعه بفرمایید.
      وفقکم الله لکل الخیر