وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

معنای ترتیل قرآن

معنای ترتیل قرآن

حضرت آیت الله مکارم شیرازی
حضرت آیت الله مکارم شیرازی

پرسش : ترتیل قرآن به چه معنى است؟

پاسخ اجمالی:

واژه «ترتیل» از ماده «رَتَل» به معنى «منظم بودن و مرتب بودن» است؛ بنابراین، آیه «وَ رَتَّلْناهُ تَرْتِیْلاً» اشاره به این واقعیت دارد که: آیات قرآن گرچه تدریجاً نازل شده است، اما روى نظم و حساب و برنامه بوده است. اما درباره تلاوت قرآن که دستور داده شده با ترتیل خوانده شود، منظور اینست که کلمات آن را درست و کامل و با صدای زیبا ادا کرده و در آیات آن تدبّر کنیم و عبرت بگیریم.

پاسخ تفصیلی:

واژه «ترتیل» از ماده «رَتَل» (بر وزن قمر)، به معنى «منظم بودن و مرتب بودن» است، لذا کسى که دندان هایش خوب و منظم و مرتب باشد، عرب به او «رتل الاسنان» مى گوید، روى این جهت، ترتیلبه معنى پى در پى آوردن سخنان یا آیات روى نظام و حساب، گفته شده.
بنابراین، جمله «وَ رَتَّلْناهُ تَرْتِیْلاً»(۱) اشاره به این واقعیت است که: آیات قرآنگرچه تدریجاً و در مدت ۲۳ سال نازل شده است، اما این نزول تدریجى، روى نظم و حساب و برنامه اى بوده، به گونه اى که در افکار، رسوخ کند، و دل ها را مجذوب خود سازد.
در تفسیرکلمه «ترتیل» روایات جالبى نقل شده که به بعضى از آنها ذیلاً اشاره مى کنیم:
در تفسیر«مجمع البیان» از پیامبر(صلى الله علیه وآله) چنین نقل شده: به «ابن عباس» فرمود: «اِذا قَرَاْتَ الْقُرْآنَ فَرَتِّلْهُ تَرْتِیْلاً»؛ (هنگامى که قرآنرا خواندى آن را با ترتیلبخوان).
«ابن عباس» مى گوید پرسیدم: ترتیلچیست؟
پیامبر(صلى اللهعلیه وآله) فرمود:
«بَیِّنْهُ تَبْیِیناً، وَ لا تَنْثُرْهُ نَثْرَ الدَّقَلِ (الرَّمْل) وَ لا تَهُذَّهُ هَذَّ الشِّعْرِ، قِفُوا عِنْدَ عَجائِبِهِ، حَرِّکُوا بِهِ الْقُلُوبَ، وَ لا یَکُونَنَّ هَمُّ اَحَدِکُمْ آخِرَ السُّورَهِ»؛ (حروف و کلمات آن را کاملاً روشن ادا کن، نه همچون خرماى خشکیده [یا ذرات شن] آن را پراکنده کن، و نه همچون شعر آن را با سرعت پشت سر هم بخوان، به هنگام برخورد با عجائب قرآنتوقف کنید، و بیندیشید و دل ها را با آن تکان دهید، و هرگز نباید همت شما این باشد که: به سرعت سورهرا به پایان رسانید) بلکه مهم اندیشه و تدبر و بهره گیرى از قرآناست.(۲)
نظیر همین معنى در «اصول کافى» از امیر مومنان على(علیه السلام) نقل شده است.(۳)
از امام صادق(علیه السلام) نیز چنین نقل شده: «التَّرْتِیْلُ اَنْ تَتَمَکَّثَ بِهِ وَ تَحْسُنَ بِهِ صَوْتَکَ، وَ اِذا مَرَرْتَ بِآیَه فِیْها ذِکْرُ النّارِ فَتَعَوَّذُ بِاللّهِ مِنَ النّارِ وَ اِذا مَرَرْتَ بِآیَه فِیْها ذرکْرُ الْجَنَّهِ فَاسْئَلِ اللّهَ الجَنَّهَ»؛ (ترتیل آن است که آیات را با تانّى و با صداى زیبا بخوانى و هنگامى که به آیهاى برخورد مى کنى که در آن سخن از آتش دوزخ است، به خداپناه بر، و هنگامى که به آیه اى مى رسى که در آن بیان بهشتاست از خدا بهشترا بطلب). خود را به اوصاف بهشتیان متصف کن و از صفات دوزخیان بپرهیز.(۴).
پی نوشت:
(۱). سوره فرقان، آیه ۳۲.
(۲). «مجمع البیان»، جلد ۷، صفحه ۱۷۰، ذیل آیه مورد بحث.
(۳). «اصول کافى»، جلد ۲، صفحه ۴۴۹، باب ترتیل القرآن بالصوت الحسن.
(۴). مجمع البحرین ج ۵ ص ۳۷۹.
منبع: هدانا، گرد آوري از کتاب: تفسیر نمونه، آيت الله العظمي مکارم شيرازي، دار الکتب الإسلامیه، چاپ بیست و پنجم، ج ۱۵، ص ۱۰۰.

🔗 لینک کوتاه

نظر مخاطبان درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.