وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

فرق کسی که گناه کرده و لذت برده و توبه کرده با فردى كه هيچ‏گاه مرتكب گناهى نشده چيست؟

فرق کسی که گناه کرده و لذت برده و توبه کرده با فردى كه هيچ‏گاه مرتكب گناهى نشده چيست؟

آيا اگر كسى گناهان كبيره زيادى داشته باشد و توبه كند و واقعا توبه راستين كند گناهان قبلى او بخشيده خواهد شد؟ اگر چنين باشد فرق او (كه لذت‏هاى غيرمشروع برده) با فردى كه هيچ‏گاه مرتكب گناهى نشده چيست؟

اولين مرحله سلوك به سوى خدا، گناه‏ زدايى است. چون گناه نه تنها مايه ورود به جهنم است بلكه مانع انجام دادن كار خير در دنيا نيز خواهد شد. در تطبيق و تفسير گناه با دقت و تأمّل بيشتر، معانى لطيف‏ترى نصيب انسان مى‏شود به گونه‏ اى كه مكروهات و حتّى مباحات نيز براى برخى گناه، به شمار مى ‏آيد. البته نه گناهى كه موجب سقوط در جهنم باشد بلكه به اين معنا كه اگر آن را انجام بدهد، از فضايل محروم مى‏شود. به طور كلى هر مرتبه پايين نسبت به عالى، حجاب مى‏شود تا به اسما و اوصاف الهى برسد كه در آنجا سخن از حجاب نورى است. اينجا است كه معصوم (ع) در مناجات شعبانيه چنين مى‏خواند: «الهى هَب لى كَمالَ الانقطاعِ اليك و اَنر ابصارَ قُلوبنا بِضياء نظرها اليك حتّى تخرقَ ابصارَ القُلوبِ حُجب النور»(۱) «خدايا كمال و نهايت توجه به خودت را نصيب من بگردان (مرا از غير خودت منصرف ساز و سمت و سويم را به طرف خودت بنما) و چشم دلم را به وسيله روشنى نگاهت، منور و نورانى ساز تا اينكه چشم دلم، حجاب‏هاى نورانى را دريده و متصل به رحمت تو گردد».

«توبه» در لغت به معناى رجوع است و خداوند همه مؤمنان را دستور به توبه مى‏دهد: «و توبوا الى الله جميعاً ايّها المؤمنون لعلّكم تُفلِحون»(۲) «اى مؤمنان همگى به سوى خدا رجوع كنيد تا رستگار شويد».

توبه گاهى رجوع از معصيت به اطاعت است يعنى، انسان تبه‏كار از معصيت خود دست بردارد. گاهى توبه به معناى پرهيز از «ترك مستحب و اولى» است يعنى، اگر بعضى از امور مستحب (مانند نماز شب و صدقه اول ماه) را ترك كرده باشد، از آن توبه كند. پس توبه افراد عامى به اين است كه مستحب را بشناسند و انجام بدهند و حرام و مكروه را بشناسند و انجام ندهند. نسبت به گذشته جداً پشيمان باشند و آن را جبران كنند و نسبت به آينده هم عزم قطعى بر ترك خلاف داشته باشند. البته ترسيم و جبران گذشته كار آسانى نيست بلكه حقوق فراوانى دارد كه بايد همه آنها جبران شود از جمله:

۱ حق ‏الله آنچه از واجبات و وظايف الهى بر عهده دارد، اعاده نمايد.

۲ حق ‏النفس امام سجاد (ع) در رساله حقوق مى‏فرمايد: حق نفست اين است كه آن را در طاعت خدا به كار برى.

۳ حق‏ الناس آنچه از حقوق مردم ضايع نموده، بايد جبران و ترميم كند.

«توبه» كميت و كيفيتى دارد، كميت توبه آن است كه قرآن كريم به همه مؤمنان دستور آن را مى‏دهد: «توبوا الى الله جميعاً ايّها المؤمنون»(۳) و كيفيتش هم عبارت از «نَصوح» يعنى، خالص بودن است كه در اين زمينه قرآن مى‏فرمايد: «يا ايّها الذين آمنوا توبوا الى الله توبهً نصوحاً»(۴).

اگر توبه همه جانبه صورت گرفت و انسان از همه گناهان و خلاف‏ها توبه كند و خالص شود، آن گاه لغزش‏هاى گذشته بخشوده مى‏شود و انسان توبه‏كننده به منزله بى‏گناه است. پيامبر اكرم (ص) فرمود: «التائب من الذّنب كَمن لاذَنب له»(۵)

ويژگى‏هاى توبه خالص‏

يكى از آداب و شرايط توبه خالصانه، اين است كه تائب واجد سه ويژگى باشد:

۱ از اينكه توبه‏اش پذيرفته نشود، بايد بترسد.

۲ اميد داشته باشد كه توبه‏اش پذيرفته شود.

۳ اطاعت و بندگى خدا را ادامه دهد: «عسى ربكم ان يُكفّر عنكم سيّئاتكم».

در قرآن كريم رجوع و هجرت انسان به سوى خدا به «فرار» نيز تعبير شده است چنان كه مى‏فرمايد: «فَفِرّوا الى اللّه»(۶) «به طرف خدا هجرت و فرار كنيد» دستور فرار به قلعه توحيد، متوجه همه حتى معصومين (ع) است و اختصاص به مشركان، اهل كتاب و مسلمانان عادل يا فاسق (تبه‏كار) نمى‏شود. البته كسانى كه خيلى دورند، بايد تلاش بيشترى بكنند تا خود را به مركز قلعه امن برسانند. فرار از خود رجوع به طرف خدا، چندين مرحله دارد: جاهلان بايد از جهل به علم فرار كنند و احكام الهى را فرا بگيرند، وقتى به علم رسيدند، بايد از علم حصولى- با عمل به دانسته‏هاى خود به علم حضورى برسند. هنگامى كه به علم حضورى رسيدند و «علم اليقين» آنان «عين‏ اليقين» شد، باز هم بايد از اين مرحله صعود كرده و «فرار» را ادامه دهند تا از «عين اليقين» به «حق‏اليقين» برسند. همين‏طور سير را ادامه دهند تا آنجا كه چيزى را جز حق مشاهده نكنند (به توحيد خالص دست يابند).

پس توقف در هيج مرحله‏اى، روا نيست و همه موظف و مكلّف به توبه هستند. سر توبه اين است كه تائب دائماً در بيم و اميد است، نه يقين دارد كه گذشته و خطاهايش بخشيده شده و نه نااميد از بخشش و رحمت الهى است. اين خوف و رجا، همان تزكيه روح يا جهاد اكبر است.

البته با وجود بخشيده شدن گناه و پذيرش توبه از فضل و لطف الهى، بين فردى كه گناه كرده و سپس توبه نموده، با فردى كه از ابتدا مراقب بوده كه به گناه آلوده نگردد، تفاوت وجود دارد و برخى از بزرگان گفته‏ اند: فردى كه گناه نكرده، مانند صفحه كاغذ سفيدى است كه چيزى بر آن نوشته نشده است ولى فردى كه گناه كرده و سپس توبه نموده، همانند كاغذ سفيدى است كه بر آن چيزى نوشته باشند و بعد آن را پاك كنند يعنى، به هر حال بين اين دو تفاوت وجود دارد.(۷)

(۱) مفاتيح‏الجنان، مناجات شعبانيه.
۰۰۰ (۲) نور (۲۴)، آيه. ۳۱
۰۰۰ (۳) همان، آيه. ۳۱
۰۰۰ (۴) تحريم (۶۶)، آيه. ۸
۰۰۰ (۵) مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، ج ۶، ص. ۲۱
۰۰۰ (۶) ذاريات (۵۱)، آيه. ۵
۰۰۰ (۷) براى آگاهى بيشتر ر. ك: مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج ۲۴، ذيل آيه شريفه ۸، سوره «تحريم». پرسمان.

🔗 لینک کوتاه

نظر شما درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.