وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

آيا شيطان و ابليس يكى هستند يا جدا؟

آيا شيطان و ابليس يكى هستند يا جدا؟

ابليس كيست و شيطان كدام است؟

ابليس وشيطان يك چيز است اما توضيح مطلب را ازتفسيركوثر، ج ۱، ص: ۱۴۰ بيان مى كنيم:

«ابليس» نام خاص همان موجودى است كه در داستان خلقت آدم بر او سجد نكرد و با وسوسه‏هاى خود او را از بهشت بيرون نمود. ولى «شيطان» يك واژه عمومى است كه به معناى موجود شرور و موذى و وسوسه‏گر است كه فرد بارز آن همان ابليس است ولى افراد ديگرى هم دارد و همانگونه كه خواهد آمد، ابليس داراى ذريه و اعوان و انصار است كه به همه آنها شيطان يا شياطين گفته مى‏شود و همچنين از افراد انسان نيز به كسانى كه شرور و موذى باشند شيطان گفته مى‏شود.

بنابراين ابليس اسم عَلَم و شيطان اسم جنس است و ابليس جز به آن موجود معين كه به آدم سجده نكرد به كس ديگرى اطلاق نمى‏شود و اين واژه يك واژه غير عربى است و پيدا كردن اشتقاق عربى بر آن بگونه‏اى كه در بعضى كتب تفسيرى و لغوى آمده است، درست نيست هر چند كه در عربى، هم وزن آن وجود دارد مانند: ازميل، اصليت، اعريض و غير آنها «شيخ طوسى، التبيان ج ۱ ص ۱۵۴»

اما «شيطان» يك واژه عربى است بر وزن فيعال و از ماده «شطن» مشتق است كه به معناى دور شدن است و به هر عصيانگر متمرد از انس و جن و حيوانات «شيطان» گفته مى‏شود و «شاطن» به معناى خبيث است «ابن منظور، لسان العرب ج ۱۳ ص ۲۳۸» و به ابليس و ذريه و اعوان او به مناسبت همان تمرد و عصيانگرى و خباثت و وسوسه‏گرى، شيطان اطلاق مى‏شود و به طورى كه گفتيم از افراد بشر هم ممكن است كسى شيطان باشد همانگونه كه در آيات زير آمده است:

وَ إِذا خَلَوْا إِلى شَياطِينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ (بقره/ ۱۴) و منافقان چون با شياطين خود خلوت مى‏كنند، مى‏گويند ما با شما هستيم.

وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِىٍّ عَدُوًّا شَياطِينَ الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ (انعام/ ۱۱۲) و همچنين براى هر پيامبرى دشمنى قرار داديم از شيطانهاى انس و جن.

حتى در بعضى از روايات به موجودات ريز و كوچكى كه در قسمت شكسته ظرف مى‏نشيند، «شيطان» اطلاق شده كه شايد منظور همان ميكروبها باشد.

۱- خداوند در قرآن صريحاً ابليس را از جن معرفى كرده:

فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ (كهف/ ۵۰) پس همه سجده كردند مگر ابليس كه از جن بود.

۲- ملائكه همگى معصوم بودند و امكان نداشت خدا را نافرمانى كنند به طوريكه در اين آيه آمده:

لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ (تحريم/ ۶) آنها (فرشتگان) در چيزى كه خدا به آنها امر كند او را نافرمانى نمى‏كنند و آنچه كه به آن امر شده‏اند انجام مى‏دهند.

اينكه ابليس خدا را نافرمانى كرد معلوم مى‏شود كه از ملائكه نبود زيرا در فطرت ملائكه امكان معصيت خدا وجود ندارد همانگونه كه در آيه بالا آمده است.

۳- طبق آيات قرآن، ابليس ذريه و نسل دارد و زاد و ولد مى‏كند اين مطلب در سوره كهف آيه ۵۰ آمده است ولى ملائكه ذريه ندارند بنابراين ابليس از ملائكه نيست.

۴- ملائكه طبق روايات از نور آفريده شده‏اند در صورتى كه ابليس از آتش آفريده شده همانگونه كه در سوره اعراف آيه ۱۲ و سوره جن آيه ۷۶ آمده است و مى‏دانيم كه جن هم از آتش آفريده شده همانگونه كه در سوره حجر آيه ۲۷ و در سوره رحمن آيه ۱۵ آمده است. اين بود عمده‏ترين ادله طرفين كه در كتب تفسير نقل شده است. «رجوع شود به تفسير التبيان ج ۱ ص ۱۵۰ و تفسير مجمع البيان ج ۱ ص ۱۹۰ و تفسير فخر رازى ج ۲ ص

۲۱۳ ۵- عن جميل بن دراج عن ابى عبد الله (ع) قال: سألته عن ابليس أ كان من الملائكه او كان يلى شيئا من أمر السماء؟ فقال: لم يكن من الملائكه و لم يكن يلى شيئا من امر السماء و كان من الجن و كان مع الملائكه و كانت الملائكه ترى انه منها…

«تفسير مجمع البيان ج ۱ ص ۱۹۰ و شبيه آن است رواياتى كه در تفسير عياشى ج ۱ ص ۳۳ و تفسير نور الثقلين ج ۱ ص ۵۶ آمده است.»

جميل بن دراج مى‏گويد: از امام صادق (ع) پرسيدم: آيا ابليس از ملائكه و يا متولى امرى از آسمان بود؟ فرمود: ابليس از ملائكه نبود و متولى چيزى از امر آسمان نبود و او از جن بود و با ملائكه همراهى داشت و ملائكه تصور مى‏كردند كه او از آنهاست…

تصور مى‏كنيم با تصريح قرآن به اينكه ابليس از جن بود (سوره كهف آيه ۵۰) ديگر جاى گفتگو باقى نمى‏ماند و اينكه بياييم و اين آيه را تأويل كنيم و بگوييم كه ابليس از فرشتگان بود ولى بعد جن شد و يا بگوييم كه ابليس از طائفه‏اى از ملائكه بود كه آنها خازن جنت بودند و لذا به آنها جن گفته مى‏شد و امثال اين تأويلات ناروا و بدور از فهم عرفى.

اما اينكه چگونه‏خطاب خداوند به ملائكه كه آدم را سجده كنند شامل ابليس هم شد علتش اين بود كه ابليس با اينكه از جن بود، طبق روايات با ملائكه همراهى داشت و اين به علت كثرت عبادت او بود و يا به هر دليل ديگرى كه ما نمى‏دانيم، بگونه‏اى كه ملائكه ابليس را از خود مى‏پنداشتند و لذا امر الهى شامل او هم شد و طبعاً استثناء او از ملائكه هم به جهت همين همراهى او با ملائكه بود. يا بگوييم كه اين استثناء منقطع بود و در قرآن نظائر متعددى دارد.

پرسمان

نظر مخاطبان درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.