وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

آداب سفر در اسلام

آداب سفر در اسلام

اجمالى از این آداب و مقدّمات (که تفصیل آن در بحارالانوار، جلد ۹۷; کتاب المزار، صفحه ۱۰۱ به بعد و در وسائل الشیعه، جلد ۸; ابواب آداب سفر از کتاب الحجّ، صفحه ۲۴۸ به بعد وارد شده) عبارت است از:

۱- در بعضى از روایات(۱) آمده است که انتخاب بعضى از روزهاى هفته براى مسافرت بهتر است ولى چنانچه انسان سفر خود را با صدقه(۲) و دعا(۳) شروع کند ان شاء الله گرفتار مشکلى نخواهد شد.

۲ـ با امیدوارى حرکت کند و از فال بد زدن بپرهیزد چرا که از روایات به دست مى آید آن گونه که تو تفأل برخود کنى همان برایت پیش مى آید; اگر آسان بگیرى آسان و اگر سخت بگیرى سخت مى شود و اگر آن را چیزى به حساب نیاورى مشکلى پیش نمى آید.(۴)

۳ـ قبل از سفر صدقه بدهد که در روایتى از امام باقر(علیه السلام) آمده:

«هر زمان امام سجّاد(علیه السلام) پاى در رکاب مى گذاشت با صدقه دادن در حدّ توان خود، سلامتى را از خداوند عزّوجل طلب مى کرد و هنگام بازگشت از سفر نیز به شکرانه سلامتى سفر به اندازه توان خویش صدقه مى داد و حمد و شکر خدا بجاى مى آورد».(۵) و نیز آمده است: صدقه بده و هر روز که خواستى از منزل خارج شو(۶) و اگر چیز ناگوارى به دلت راه پیدا کرد، به اوّلین مسکینى که برخورد مى کنى صدقه بده سپس حرکت کن که خداوند، خطر را از شما دور مى کند.(۷)

۴ـ قبل از سفر دو رکعت نماز بخواند و همه چیز خود را به خدا بسپارد و بگوید:

«اَللّهُمَّ إِنّی أَسْتَوْدِعُکَ نَفْسی، وَ أَهْلی، وَ مالی، وَ ذُرِّیَّتی، وَ دُنْیای وَ آخِرَتی، وَ أَمانَتی، وَ خاتِمَةَ عَمَلی; خداوندا من خودم و خانواده ام و اموالم و فرزندانم و دنیا و آخرتم و امانتها و پایان کارم را به تو مى سپارم».

به سندهاى معتبر نقل شده است که: آن نماز و این دعا بهترین جانشین او بر اهل بیتش است و کسى که این دعا را بخواند به آنچه درخواست نموده، مى رسد.(۸)

۵ـ پس از خروج از خانه، بر در منزل و رو به آن سمتى که به سوى آن، سفرش را آغاز مى کند، مى ایستد و هر کدام از حمد و آیة الکرسى و فلق و ناس و اخلاص را از پیش رو و جانب راست و چپ مى خواند و سپس مى گوید:

«اَللّهُمَّ احْفَظْنی، وَ احْفَظْ ما مَعِىَ، وَ سَلِّمْنی، وَ سَلِّمْ ما مَعِىَ، وَ بَلِّغْنی، وَ بَلِّغْ ما مَعِىَ بِبَلاغِکَ الْحَسَنِ الْجَمیلِ; خداوندا مرا حفظ کن و آنچه با من است نیز حفظ کن و مرا و آنچه با من است سالم بدار و مرا و هر چه با من است به بهترین صورت به مقصد برسان».

کسى که چنین کند خداوند او و آنچه همراه اوست را حفظ مى کند و به مقصد مى رساند.(۹)

۶ـ مقدارى از تربت امام حسین(علیه السلام) بردارد و بگوید:

«اَللّـهُمَّ إِنَّ هذِهِ طینَةُ قَبْرِ الْحُسَیْنِ عَلَیْهِ السَّلامُ، وَلِیِّکَ وَابْنِ وَلِیِّکَ، اِتَّخَذْتُها حِرْزاً لِما اَخافُ، وَ لِما لا اَخافُ; خداوندا این خاک پاک قبر امام حسین(علیه السلام) است همان ولىّ و فرزند ولىّ تو; من آن را پناهى براى آنچه از آن مى ترسم و آنچه از آن نمى ترسم قرار داده ام».

اگر چنین کند به برکت این کار در پناه خدا خواهد بود.(۱۰)

۷ـ پس از حرکت، در مسیر راه مى گوید:

«اَللّهُمَّ خَلِّ سَبیلَنا، وَ أَحْسِنْ تَسْییرَنا، وَ أَحْسِنْ عافِیَتَنا; خداوندا راه ما را بگشاى و مسیر و عافیت ما را نیکوگردان».(۱۱)

۸ـ وبگوید:بِسْمِ اللهِ وَبِاللهِ، وَمِنَ اللهِ وَ اِلـَى اللهِ، وَ فى سَبِیلِ اللهِ، اَللّـهُمَّ اِلَیْکَ

* * * * * به نام خدا و به خدا و از خدا و بسوى خدا و در راه خدا خدایا به تو

اَسْلَمْتُ نَفْسى، وَ اِلَیْکَ وَجَّهْتُ وَجْهى، وَ اِلَیْکَ فَوَّضْتُ اَمْرى، فَاحْفَظْنى

تسلیم کردم خودم را و بدرگاه تو گرداندم رویم را و به تو واگذاردم کارم را پس نگهداریم کن

بِحِفْظِ الاِْیْمانِ، مِنْ بَیْنِ یَدَىَّ وَ مِنْ خَلْفى، وَعَنْ یَمینى وَعَنْ شِمالى،

 به نگهدارى ایمان از پیش رویم و از پشت سرم و از راستم و از چپم

وَمِنْ فَوْقى وَمِنْ تَحْتى، وَادْفَعْ عَنّى بِحَوْلِکَ وَقُوَّتِکَ، فَاِنَّهُ لا حَوْلَ وَلا

و از بالاى سرم و از زیر پایم و پشتیبانى کن از من به قدرت و نیروى خودت زیرا که قدرت

قُوَّةَ اِلاَّ بِاللهِ الْعَلِىِّ الْعَظیمِ.(۱۲)

و نیرویى نیست جز به خداى والاى بزرگ.

۹ـ وقتى سوار بر مرکب شود بگوید:

بِسْمِ اللهِ لاحَوْلَ وَلاقُوَّةَ إِلاَّبِاللهِ،«اَلْحَمْدُللهِِ الَّذی هَدانالِهذاوَماکُنّا لِنَهْتَدِیَ

با نام خدا آغاز مى کنم، هیچ جنبش و نیرویى جز با مدد الهى انجام نمى پذیرد، ستایش مخصوص خدایى است که ما را به سمت این سفر خیر رهنمون

لَوْلا أَنْ هَدانَا اللهُ»(۱۳)، «سُبْحانَ الّذی سَخَّرَ لَنا هذا وَ ما کُنّا لَهْ مُقْرِنینَ».(۱۴)

شد و اگر هدایت او نبود ما به سوى آن رهنمون نمى شدیم، منزّه است خدایى که این مرکب را مسخّر ما قرارداد وگرنه ما توانایى تسخیر آن را نداشتیم.

که اگر چنین کند خودش و مرکبش محفوظ مى ماند، تا پیاده شود.(۱۵)

۱۰ـ در مواقع احساس خطر، آیه ۸۰ سوره اسراء را تلاوت کند:

«رَبِّ أَدْخِلْنی مُدْخَلَ صِدْق، وَ أَخْرِجْنى مُخْرَجَ صِدْق، وَاجْعَلْ لی مِنْ

پروردگارا! مرا در هر کار با صداقت وارد کن و با صداقت خارج ساز و از سوى خود

لَدُنْکَ سُلْطاناً نَصیراً».

حجّتى یارى کننده برایم قرار ده.

همچنین خواندن آیة الکرسى در چنین مواردى بسیار خوب است.(۱۶)

۱۱ـ اگر به منزلى رسید که قصد استراحت در آن را دارد قبل از خواب، تسبیح فاطمه زهرا(علیها السلام) را بگوید، سپس آیة الکرسى تلاوت کند که تا صبح از هر خطرى محفوظ بماند.(۱۷۷)

۱۲ـ اگر تنها مسافرت مى کند بگوید:

«ما شاءَ اللهُ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلاَّ بِاللهِ، اَللّهُمَّ آنِسْ وَحْشَتی، وَ أَعِنّی عَلى

آنچه خدا بخواهد تحقق مى یابد، هیچ جنبش و نیرویى جز با مدد الهى انجام نمى گیرد خداوندا وحشت مرا به انس تبدیل فرما و مرا بر

وَحْدَتی، وَأَدِّ غـَیـْبَـتـی».(۱۸)

تنهایى ام یارى ده و در غیاب من به جاى من باش.

و بهتر است انسان تا امکان دارد تنها سفر نکند.(۱۹)

۱۳ـ به دوستان و همراهان کمک کند و در رفع نیازهاى آنان مضایقه ننماید و حقیقتاً نسبت به آنان متواضع و دوست و مهربان باشد. از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) نقل شده است: «مَا اصْطَحَبَ إِثْنانِ إِلاَّ کانَ أَعْظَمُهُما أَجْراً وَ أَحَبَّهُما إِلَى اللهِ أَرْفَقَهُما لِصاحِبِهِ; هرگاه دو نفر با یکدیگر همراه شوند آن کس که بیشتر محبّت و کمک کند نزد خدا محبوب تر و پاداشش بیشتر است».(۲۰۰)

در روایت دیگرى از امام سجّاد(علیه السلام) وارد شده که حضرتش سفر نمى کرد مگر با کسانى که او را نشناسند تا بتواند در مسیر راه، به همراهانش کمک نماید.(۲۱۱)

در روایتى دیگر از رسول گرامى(صلى الله علیه وآله) نقل شده که وقتى با اصحابش در سفر بود و مى خواستند گوسفندى بکشند، یکى گفت: کشتن گوسفند با من! دیگرى گفت: کندن پوست آن با من! و سوّمى گفت:

پختن آن با من! و حضرتش فرمود: تهیّه هیزمش با من! گفتند: یا رسول الله شما زحمت نکشید ما خود، انجامش مى دهیم. فرمود: مى دانم، ولى دوست ندارم نسبت به شما امتیازى پیدا کنم; زیرا حق تعالى دوست ندارد که ببیند بنده اش براى خود امتیازى نسبت به دیگران قائل است.(۲۲)

۱۴ـ به ما دستور داده شده: «با کسانى که از جهت خرج کردن و تمکّن مالى در ردیف شما نیستند، مسافرت نکنید، مبادا آنها احساس حقارت کنند!».(۲۳)

۱۵ـ دقیقاً مراقب انجام نمازهاى واجب باشد که بسیار مهم است; زیرا از کمال غفلت زائر است با آن که براى تقرّب به سوى خدا و رسیدن به ثواب زیارت و حج و عمره و مشاهد مشرّفه، به سفر مى رود، در مسیر راه، نسبت به نماز و شرایط و حدود، و بجا آوردن آن در اوّل وقت، بى مبالاتى و بى توجّهى داشته باشد; در حالى که از امام صادق(علیه السلام) روایت شده که فرمود: «نماز فریضه از بیست حجّ (مستحبّ) بهتر است».(۲۴۴)

۱۶ـ بعد از نمازهاى قصر ـ اگر وقت دارد ـ سى مرتبه تسبیحات اربعه را فراموش نکند که روى آن تأکید شده است.(۲۵)

۱۷ـ ناگفته پیداست: آنچه درباره دعا و صدقات براى حفظ جان و مال و خانواده، از خطرات در بالا گفته شد به این معنا نیست که انسان احتیاط را از دست دهد و مراقبت هاى لازم را براى حفظ خویش و اموالش انجام ندهد; بلکه مقصود این است: هر چه براى حفظ خود و اموال خویش در توان دارد انجام دهد و بقیّه را به خدا بسپارد چرا که در روایت آمده است دعاى افراد سهل انگار مستجاب نمى شود.

بنابراین، باید در جادّه هاى خطرناک قدم نگذارد; خصوصاً در رانندگى امورى را که براى ایمنى توصیه شده است فراموش نکند، از سرعت غیر مجاز بپرهیزد، با احتیاط حرکت کند و وسایل لازم را که در سفرهاى زمستانى یا تابستانى مورد نیاز است با خود بردارد.

این سخن را با حدیث پرمعنایى پایان مى دهیم: امام صادق(علیه السلام) به یکى از یارانش فرمود: «اِعْقِلْ راحِلَتَکَ وَ تَوَکَّلْ; با توکّل زانوى اشتر ببند».(۲۶)

  • ۱ رجوع شود به: کافى، جلد ۸، صفحه ۱۴۳، حدیث ۱۰۹ و صفحه ۲۷۵، حدیث ۴۱۶ و خصال صدوق، جلد ۲، صفحه ۳۸۵، حدیث ۶۷ و صفحه ۳۸۶، حدیث ۶۹ و صفحه ۳۸۸، حدیث ۷۸ و صفحه ۳۹۳، حدیث ۹۵ و بحارالانوار، جلد ۵۶، صفحه ۳۵ و جلد ۹۷، صفحه ۱۰۲ و فقیه، جلد ۱، صفحه ۴۲۴، حدیث ۱۲۵۲ و جلد ۲، صفحه ۲۶۶ و ۲۶۷.
    ۲. کافى، جلد ۴، صفحه ۲۸۳، حدیث ۴.
    ۳. رجوع شود به: وسائل الشیعه، جلد ۱۱، باب ۱۵ از ابواب سفر.
    ۴. کافى، جلد ۸، صفحه ۱۹۷ و ۱۹۸، حدیث ۲۳۵ و ۲۳۶ و وسائل الشیعه، جلد ۸، باب ۸ از ابواب سفر، حدیث ۲ و ۳.
    ۵. فقیه، جلد ۲، صفحه ۲۷۰، حدیث ۲۴۰۸ و وسائل الشیعه، جلد ۸، باب ۱۵ از ابواب سفر، حدیث ۵.
    ۶. کافى، جلد ۴، صفحه ۲۸۳، حدیث ۴ و وسائل الشیعه، جلد ۸، باب ۱۵ از ابواب سفر، حدیث ۱.
    ۷. محاسن، جلد ۲، صفحه ۳۴۹، حدیث ۲۶ و وسائل الشیعه، جلد ۸، باب ۱۵ از ابواب سفر، حدیث ۳.
    ۸. کافى، جلد ۴، صفحه ۲۸۳، حدیث ۱ و وسائل الشیعه، جلد ۸، باب ۱۸ از ابواب سفر، حدیث ۱.
    ۹. کافى، جلد ۲، صفحه ۵۴۳، حدیث ۱۱ و وسائل الشیعه، جلد ۸، باب ۱۹ از ابواب سفر، حدیث ۱.
    ۱۰. کامل الزیارات، صفحه ۲۸۳، حدیث ۱۰، باب ۹۳.
    ۱۱. کافى، جلد ۴، صفحه ۲۸۷، حدیث ۱.
    ۱۲. بحارالانوار، جلد ۷۳، صفحه ۲۵۸، حدیث ۵۲.
    ۱۳. سوره اعراف، آیه ۴۳.
    ۱۴. سوره زخرف، آیه ۱۳.
    ۱۵. رجوع شود به: کافى، جلد ۶، صفحه ۵۴۰، حدیث ۱۷.
    ۱۶. محاسن، جلد ۲، صفحه ۳۶۷، حدیث ۱۱۸.
    ۱۷. همان مدرک، حدیث ۱۲۰ .
    ۱۸. فقیه، جلد ۲، صفحه ۲۷۶، حدیث ۲۴۳۱.
    ۱۹. کافى، جلد ۴، صفحه ۲۸۶، حدیث ۵ و وسائل الشیعه، جلد ۸، باب ۳۰ از ابواب سفر، حدیث ۱.
    ۲۰. فقیه، جلد ۲، صفحه ۲۷۸، حدیث ۲۴۳۷ و وسائل الشیعه، جلد ۸، باب ۳۱ از ابواب سفر، حدیث ۲.
    ۲۱. عیون اخبارالرضا، جلد ۲، صفحه ۱۴۵، حدیث ۱۳ و وسائل الشیعه، جلد ۸، باب ۴۶، حدیث ۲.
    ۲۲. بحارالانوار، جلد ۷۳، صفحه ۲۷۳.
    ۲۳. فقیه، جلد ۲، صفحه ۲۷۹، حدیث ۲۴۴۲.
    ۲۴. کافى، جلد ۳، صفحه ۲۶۵، حدیث ۷.
    ۲۵. تهذیب، جلد ۳، صفحه ۲۳۰، حدیث ۱۰۳.
    ۲۶. بحارالانوار، جلد ۱۰۰، صفحه ۵، حدیث ۱۸.

منبع: هدانا برگرفته از مفاتیح نوین آیت الله العظمی مکارم شیرازی

حتما بخوانيد

ویژه نامه آداب و اعمال اسلامی

[به این نوشته امتیاز بدهید]
[total: 0 امتیاز: ۰]
🔗 لینک کوتاه

نظر شما درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.