وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

واجب بودن نماز در قرآن

واجب بودن نماز در قرآن

آيا در رابطه با واجب بودن نمازهاى يوميه آيه و يا آياتى از قرآن مجيد داريم يا خير؟

برخى از آياتى كه بر وجوب نماز دلالت دارد همراه با توضيح و تفسير آنها عبارت است از:

۱- فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاهَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِكُمْ فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاهَ إِنَّ الصَّلاهَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً (نساء- ۱۰۳)

۱۰۳- و هنگامى كه نماز را به پايان رسانيديد خدا را ياد كنيد در حال ايستادن و نشستن و به هنگامى كه به پهلو خوابيده‏ايد، و هر گاه آرامش يافتيد (و حالت خوف زايل گشت) نماز را (به صورت معمول) انجام دهيد، زيرا نماز وظيفه ثابت و معينى براى مؤمنان است.

كلمه موقوت از ماده وقت است بنا بر اين معنى آيه چنين است كه اگر ملاحظه مى‏كنيد حتى در ميدان جنگ مسلمانان بايد اين وظيفه اسلامى را انجام دهند به خاطر آن است كه نماز اوقات معينى دارد كه نمى‏توان از آنها تخلف كرد.

ولى در روايات متعدى كه در ذيل آيه وارد شده است موقوتا به معنى ثابتا و واجبا تفسير شده است كه البته آن هم با مفهوم آيه سازگار است، و نتيجه آن با معنى اول تقريبا يكى است.

۲- أَقِمِ الصَّلاهَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّيْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً (اسراء- ۷۸)

۷۸- نماز را از زوال خورشيد تا نهايت تاريكى شب (نيمه شب) برپا دار، و همچنين قرآن فجر (نماز صبح) را، چرا كه قرآن فجر مورد مشاهده (فرشتگان شب و روز) است.

دلوك شمس به معنى زوال آفتاب از دائره نصف النهار است كه وقت ظهر مى‏باشد، و در اصل از ماده دلك به معنى ماليدن گرفته شده، چرا كه انسان در آن موقع بر اثر شدت تابش آفتاب چشم خود را ميمالد، و يا از دلك به معنى متمايل شدن است چرا كه خورشيد در اين موقع از دائره نصف النهار به سمت مغرب متمايل مى‏شود و يا اينكه انسان، دست خود را در مقابل آفتاب حائل مى‏كند، گويى نور آن را از چشم خود كنار مى‏زند و متمايل ميسازد.

به هر حال در روايتى كه از منابع اهل بيت ع به ما رسيده دلوك به همين معنى زوال خورشيد تفسير شده است، در روايتى از امام صادق ع مى‏خوانيم كه عبيد بن زراره از تفسير همين آيه از امام، ع سؤال كرد امام فرمود: خداوند

چهار نماز بر مسلمانان واجب كرده است كه آغاز آن وقت زوال شمس (ظهر) و پايان آن نيمه شب است.

در روايت ديگرى از امام باقر ع در تفسير همين آيه هنگامى كه زراره محدث بزرگ شيعه از آن سؤال كرد چنين فرمود:

دلوكها زوالها، غسق الليل الى نصف الليل، ذلك اربع صلوات وضعهن رسول اللَّه (ص) و وقتهن للناس و قرآن الفجر صلاه الغداه:

دلوك شمس به معنى زوال آن (از دائره نصف النهار) است، و غسق الليل به معنى نيمه شب است، اين چهار نماز است كه پيامبر ص آنها را براى مردم قرار داد و توقيت نمود، و قرآن الفجر اشاره به نماز صبح است.

البته بعضى از مفسران، احتمالات ديگرى در معنى دلوك داده‏اند كه قابل ملاحظه نيست.

و اما غسق الليل با توجه به اينكه غسق شدت ظلمت است، و تاريكى شب در نيمه شب از هر وقت متراكم‏تر مى‏باشد اين كلمه روى هم رفته نيمه شب را مى‏رساند.

قرآن به معنى چيزى است كه قرائت مى‏شود و قرآن فجر روى هم رفته اشاره به نماز فجر است.

به همين دليل آيه فوق از آياتى است كه اشاره اجمالى به وقت نمازهاى پنجگانه مى‏كند، و با انضمام به ساير آيات قرآن در زمينه وقت نماز است، و روايات فراوانى كه در اين رابطه وارد شده، وقت نمازهاى پنجگانه دقيقا مشخص مى‏شود.

البته توجه به اين نكته لازم است كه بعضى از آيات قرآن تنها اشاره به يك نماز كرده، مانند حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاهِ الْوُسْطى (بقره- ۲۳۸)

كه نماز وسطى طبق تفسير صحيح همان نماز ظهر است.

و گاهى اشاره به وقت سه نماز از نمازهاى پنجگانه كرده، مانند وَ أَقِمِ الصَّلاهَ طَرَفَىِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ (هود- ۱۱۴) كه طرف النهار اشاره به نماز صبح و مغرب و زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ اشاره به نماز عشا است.

و گاهى اوقات هر پنج نماز را اجمالا بيان مى‏كند، مانند آيه مورد بحث (شرح بيشتر در اين زمينه را در جلد نهم تفسير نمونه ذيل آيه ۱۱۴ سوره هود صفحه ۲۶۵ به بعد بيان كرده‏ايم).

به هر حال جاى ترديد نيست كه جزئيات اوقات نمازهاى پنجگانه در اين آيات بيان نشده، بلكه مانند بسيارى ديگر از احكام اسلامى تنها به كليات قناعت شده و شرح آن در سنت پيامبر ص و امامان راستين آمده است.

نكته ديگرى كه در اينجا باقى ميماند اين است كه آيه فوق مى‏گويد:

إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كانَ مَشْهُوداً: نماز صبح مورد مشاهده است اكنون اين سؤال پيش مى‏آيد كه مشاهده چه كسانى؟

رواياتى كه در تفسير اين آيه به ما رسيده مى‏گويد: مشهود ملائكه شب و روز است، زيرا در آغاز صبح فرشتگان شب كه مراقب بندگان خدايند جاى خود را به فرشتگان روز مى‏دهند، و چون نماز صبح در همان آغاز طلوع انجام مى‏گيرد هر دو گروه آن را مشاهده كرده و بر آن گواهى مى‏دهند.

اين روايات را دانشمندان شيعه و اهل تسنن هر دو نقل كرده‏اند.

از جمله (طبق نقل تفسير روح المعانى) احمد و نسايى و ابن ماجه و ترمذى و حاكم از پيامبر ص نقل كرده‏اند كه در تفسير اين جمله فرمود:

تشهده ملائكه الليل و ملائكه النهار.

تفسير نمونه، ج ۱۲، ص: ۲۲۲ .پرسمان

🔗 لینک کوتاه

نظر مخاطبان درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.