وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

پوشیدن مو در قرآن

پوشیدن مو در قرآن

پوشش موی سر

 

 

می‌شه بگید کدوم آیه از قرآن گفته که باید تمام موی زن دربرابر نامحرم پوشیده باشد و حال اونکه که در هیچ یک از آیات قرآن، حتی در آیات حجاب، بحث از پوشش مو مطرح نیست؟ با توجه به این که زیبایی زن بیشتر به چشم و چهره او می باشد چرا اسلام پوشیدن مو را جزو حجاب اسلامی قرار داده اما پوشش دست و صورت را واجب نکرده است؟

 

در پاسخ به بخش اول سؤال باید گفت: آیاتی که وجوب پوشش را بر زنان اثبات می کند شامل موی سرآنها هم می‌شود که در اینجا به بررسی آنها می پردازیم:

 

۱. دلالت واژه «خُمُر» بر پوشش سر

یکی از اموری که دلالت بر وجوب پوشش موی سر می نماید دلالت واژه «خُمُر» در آیه شریفه سوره نور می باشد که خداوند متعال فرموده است:

«وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلی جُیُوبِهِنَّ…»[۱۴۴]؛ «و باید روسری خود را بر گردن خویش فرو اندازند…»

«خُمُر» جمع «خمار» و به معنای روسری و سرپوش است.[۱۴۵]

«جیوب» نیز از واژه «جیب» به معنای قلب و سینه و گریبان است.[۱۴۶]

خداوند در این آیه، پوشش بانوان را به دو شکل گسترش می دهد؛ یکی پوشیدگی سر و گردن و دیگری پوشاندن زینت ها.

فخر رازی چنین می نویسد: «خداوند متعال با به کارگرفتن واژه های «ضَرب» و «عَلی» که مبالغه در القا را می رسانند، در پی بیان لزوم پوشش کامل این نواحی است».[۱۴۷] و آیه در مقام این است که «روسری» را به گونه ای ببندید که علاوه بر «سر» که کارکرد اصلی روسری است گردن و سینه را هم بپوشاند.

ابن عبّاس در تفسیر این جمله می گوید: «تغطّی شعرها و صدرها و ترائب‌ها و سوالفه»[۱۴۸]؛ «زن، مو و سینه و دور گردن و زیر گلوی خود را بپوشاند»

بنابراین همان‌طور که مفسران اهل سنت و شیعه بیان کرده‌اند و شأن نزول آیات آن را تأیید می‌کند، زنان باید به طوری روسری را استفاده کنند که علاوه بر موی سر، سینه، دور گردن و گلو را نیز بپوشاند.

 

 

۲. دلالت معنای «زینت» بر موی سر

خداوند متعال در آیه ۳۱ سوره نور به زنان دستور می دهد:

«وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِن …»؛ «و زینت خود را آشکار نسازند مگر برای شوهرانشان،…»

بی تردید، موی زن، از زینت های بارز او محسوب می شود زیرا در زیبایی و جذابیت چهره زن بسیار مؤثر است از همین در جامعه شاهد هستیم، بی شمارند بانوانی که خود دارای موهای زیبا هستند ولی همسرانشان کم مو و یا از داشتن مو بی بهره اند و در عین حال زندگی پرنشاط و مطلوبی دارند، برعکس کمتر مردی حاضر است با زن بدون مو و یا حتی کم مو ازدواج کند، این مسئله زینت بودن موی سر خانم ها را اثبات می کند.

علاوه بر این، روایات متعددی مبنی بر زینت بودن موی سر و لزوم پوشیده نگاه داشتن آن از نامحرمان وجود دارد که برخی از آنها اشاره می نماییم:

۱. از امام صادق(علیه السلام) آمده است:

«إِذَا أَرَادَ أَحَدُکُمْ أَنْ یَتَزَوَّجَ امْرَأَةً فَلْیَسْأَلْ عَنْ شَعْرِهَا کَمَا یَسْأَلُ عَنْ وَجْهِهَا فَإِنَّ الشَّعْرَ أَحَدُ الْجَمَالَیْنِ»[۱۴۹]؛ «هر که خواهد زن بگیرد، از موی او نیز بپرسد همان‌طور که از زیبایی‌اش می پرسد، که موی یکی از دو قسمت زیبایی است»

بنابراین بی گمان عموم (لایبدین زینتهن) شامل مو نیز می شود.

۲. امام رضا(علیه السلام) و ایشان از پدران گرامی خود نقل می کند، علی(علیه السلام) می فرماید: من و فاطمه(سلام الله علیه) وارد شدیم بر رسول خدا(ص) پس آن جناب را یافتم به شدت گریه می‌کرد من عرض کردم پدر و مادرم فدای تو باد یا رسول اللَّه چرا گریه می کنی؟

فرمود یا علی آن شبی که به معراج برده شدم، زنانی از امتم را در عذابی شدید مشاهده کردم… سپس وضعیت آنان را شرح داد… فاطمه(سلام الله علیه) عرض کرد:  ای حبیب من و ای روشنی چشمم! عمل آن زنان چگونه بوده است. آن حضرت در پاسخ فرمود:

«فَقَالَ یَا بُنَیَّتِی أَمَّا الْمُعَلَّقَةُ بِشَعْرِهَا فَإِنَّهَا کَانَتْ لَا تُغَطِّی شَعْرَهَا مِنَ الرِّجَال »[۱۵۰]؛ «فرمود ای دخترک من اما آن زنان که به موی خود آویزان بودند، کسانی بودند که موی خود را از مردان نمی پوشیدند…»

 

۳. حضرت رضا(علیه السلام) فرمود:

«یُؤْخَذُ الْغُلَامُ بِالصَّلَاةِ وَ هُوَ ابْنُ سَبْعِ سِنِینَ وَ لَا تُغَطِّی الْمَرْأَةُ شَعْرَهَا مِنْهُ حَتَّی یَحْتَلِم »[۱۵۱]؛ «پسر را در سنّ هفت سالگی به نماز و وامی دارند و او را بخواندن نماز تکلیف می‌کنند، و لازم نیست زن موی خود را از او بپوشاند تا زمانی که به احتلام بالغ گردد»

این روایت نیز به خوبی گویای آن است که زن باید در برابر نامحرم موهای خود را بپوشاند.

 

۴. دلالت واژه «جلباب» بر پوشش سر

یکی دیگر از آیات حجاب آیه ۵۹ سوره احزاب می باشد که خداوند متعال فرموده است:

«یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِینَ یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ»؛ «ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: «جلباب‌های خود را بر خویش فروافکنند».

همان گونه که ملاحظه می شود در این آیه از واژه «جلباب» استفاده شده است.

در معنای جلباب چنین آمده است: «الجلباب ثوب اوسع من الخمار دون الرداء تُغطّی به المرأة رأسها و صدرها؛ جلباب، لباسی است بزرگ تر از روسری و مقنعه و کوچک تر و کوتاه تر از عبا است (شبیه چادرهای امروزی) که زن سر و سینه خود را با آن می پوشاند»[۱۵۲]

در مجمع البیان و تفسیر تبیان چنین آمده است: «جلباب، آن روسری خاصی است که بانوان هنگامی که برای کاری به خارج از منزل می روند، سر و روی خود را با آن می پوشانند.[۱۵۳]

نزدیک ساختن جلباب؛ «یدنین علیهنّ من جلابیبهنّ»[۱۵۴]، کنایه از پوشیدن چهره و سر و گردن با آن است؛ یعنی چنان نباشد که چادر یا روپوش های بزرگ، تنها جنبه تشریفاتی و رسمی داشته باشند و همه پیکرشان را نپوشانند.

با توجه به آنچه گفته شد معلوم می شود هرچند در آیات مخصوص حجاب کلمه (شَعْر) به معنای (موی سر) ذکر نشده است لکن ذکر (جلباب و خُمُر) که سر و سینه و گریبان زن را پوشش می دهد کفایت می کند به این که موی سر زن، زینت محسوب می شود.

و اگر در این آیات سخن از پوشش موی سر به میان نیامده، به دلیل آن است که پوشاندن موهای سر، میان زنان بدیهی بود و کسی در آن تردیدی نداشت چرا که زنان عرب قبل از این آیات نیز سر خود را می پوشاندند و لذا نیازی به بیان و توضیح نداشت.[۱۵۵]

اما در پاسخ به بخش دوم سؤال مبنی بر این‌که چرا اسلام پوشیدن مو را جزو حجاب اسلامی قرار داده اما پوشش دست و صورت را واجب نکرده است؟ باید به تعبیر زیبای شهید مطهری مراجعه نماییم که در این باره فرموده:

«با همه اهمیتی که حجاب از نظر دینی دارد ولی در عین حال نباید به گونه‌ای باشد که سبب گرفتاری و یا مانع فعالیت صحیح زن شود. علت واجب نبودن پوشش دست و صورت (وجه و کفین) به خاطر جلوگیری از بروز سختی و دشواری برای زن بوده است».[۱۵۶]

گذشته از این‌که صورت و دست زن در حالی که ساده و عادی و طبیعی بوده و با هیچ آرایشی همراه نباشد معمولاً جلب توجه نمی کند و تنها در این صورت است که شرع مقدّس پوشش آن را واجب نکرده است.

اما واجب نبودن پوشش قرص صورت و دست (از مچ تا سر انگشتان) بدین معنا نیست که زن می تواند صورت خود را به دیگران بنمایاند و یا مرد مجاز به نگاه آن باشد بلکه اگر صورت و کفین آرایش شده و دارای زینت باشند و یا این‌که بانوان متوجه نگاه حرام و شهوت‌انگیز نامحرمان به خود شوند، واجب است صورت و دست ها هم پوشانده شود. از این‌رو همان‌گونه که در توضیح المسائل مراجع تقلید آمده است، نگاه کردن زن و مرد نامحرم به صورت یکدیگر با قصد لذت حرام و گناه است ولی نگاه معمولی و بدون دقّت مانعی ندارد.[۱۵۷]

 

 

[۱۴۴]. نور (۲۴)، آیه ۳۱.

[۱۴۵]. مجمع البیان، ص ۲۱۷.

[۱۴۶]. همان.

[۱۴۷]. فخر رازی، التفسیر الکبیر، ج ۲۳، ص ۱۷۹.

[۱۴۸]. مجمع البیان، ص ۲۱۷.

[۱۴۹]. دعائم الإسلام، ج ۲، ۱۹۶.

[۱۵۰]. عیون أخبار الرضا(علیه السلام)، ترجمه آقا نجفی، ج ۱، ص ۲۵۰.

[۱۵۱]. من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۴۳۶.

[۱۵۲]. ر.ک: شهید مطهری، مسئله حجاب، ص ۱۵۸ – ۱۵۹؛ قرشی، قاموس قرآن، ج ۲، ص ۴۱ و ۴۲؛ علامه طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج ۱۶، ص ۳۶۱.

[۱۵۳]. شیخ طوسی، التبیان فی تفسیر القرآن، ج ۸، ص ۳۶۱؛ مجمع البیان، ج ۷ – ۸، ص ۵۷۸.

[۱۵۴]. مجمع البیان، ص ۵۸۰؛ المیزان، ج ۱۶، ص ۳۶۱.

[۱۵۵]. المصطفوی حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج ۳، قم: نشر الکتاب، ۱۳۹۷ ه، ص ۱۳۰ و ص ۳۵۸.

[۱۵۶]. ر.ک: شهید مطهری، مسئله حجاب، صص ۲۰۳-۲۰۹.

[۱۵۷]. ر.ک: رساله مراجع تقلید، بحث نگاه.

[۱۵۸]. ترکاشوند، امیر، حجاب شرعی در عصر پیامبر، ص ۶۹۷.

[۱۵۹]. نقدهای مطرح شده در اینترنت قابل دسترس علاقه‌مندان می باشد.

[۱۶۰]. حسین سوزنچی، نقدی بر کتاب « حجاب شرعی در عصر پیامبر»، http://www.souzanchi.ir

[۱۶۱]. حجاب شرعی در عصر پیامبر(ص)، ص۴۳۸.

منبع: سایت هدانا برگرفته از پرسش ها و پاسخ ها «نگاهی دوباره به مسئله حجاب»


حد حجاب

– رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) از اسماء در حالی که جامه های نازک و بدن نما پوشیده بود روبرگرداندند و گفتند: ای اسماء همین که زن به حد بلوغ رسید، سزاوار نیست چیزی از بدن او دیده شود مگر این و آن که حضرت اشاره به مچ دست به پایین و صورتشان نمود.
(سنن ابن داوود، ج ۴، ص ۶۲)
– امام صادق (علیه السلام): برای زن مسلمان جایز نیست که روسری و پیراهنی بر تن کند که بدنش را نپوشاند.
(وسائل الشیعه، ج ۳۰، ص ۵۲۸۱)
– از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد: آیا آرنج زن تا مچ از قسمتهایی است که باید از نامحرم پوشاند؟ فرمودند: بلی آنچه زیر روسری قرار گیرد و همچنین از محل دستبند به بالا باید پوشانده شود.
(مستدرک حاکم، ج ۲، ص ۵۵۸)
– امام صادق (علیه السلام) در مورد زینتهایی که جایز است زن در مقابل نامحرم ظاهر کند فرمود: صورت، و کف دو دست.
(بحار، ج ۱۰۴، ص ۳۳ / قرب الاسناد، ص ۴۰)
– از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد برای مرد نامحرم نگاه کردن به چه قسمت از بدن زن جایز است؟ فرمودند: چهره، دو کف دست.
(اصول کافی، ج ۵، ص ۵۲۱)
– امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند: بر شما لازم است لباس ضخیم (بیرون از منزل، در برابر نامحرم) بپوشید هر کسی که لباسش نازک است دین او مثل لباسش ضعیف و نازک است.
(وسائل الشیعه، ج ۳، ص ۳۵۷)

 

حتما بخوانيد

ویژه نامه موضوعات گوناگون و متفرقه

نظر مخاطبان درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.

4 نظرات
  1. مریم می گوید

    در این آیه آمده: و باید بر سینه و بر دوش خود مقنعه بپوشانند!
    خمر نوعی عمامه بوده که زنان به وسیله ی آن روی صورتشان رو میپوشاندن و چون جلباب (نوعی لباس گشاد و بلند که تا زیر زانو را میپوشانده و اکثرا یقه ی گشادی داشته) گردن و بالای سینه را نمیپوشانده از زنان خواسته تا این قسمت ها را با خمر بپوشانند. در این آیه نه تنها هیچ اشاره ای به حجاب موی سر نشده بلکه کاملا واضح از خانم ها خواسته شده که گردن و سینه ی و پای خود را بپوشانند!
    شما باید برای استناد کل آیه و ترجمه را در سایت قرار میدادید نه فقط واژه ی خمر را!
    این کار به نوعی تحریف در قرآن محسوب میشه!

    1. حجت الاسلام مهدی یوسف وند می گوید

      سلام علیکم
      تشکر از توضیحات شما، خودتان یکبار محبت کنید بخوانید ایا متوجه می شوید چه نوشته اید. یک جا می نویسید عمامه است! کجا خمر به معنی عمامه آمده است، سند حرف شما چیست چه دلیلی دارید؟؟؟ آیا سواد رجوع به کتب لغت عرب را دارید؟! آیا تاریخ و شان نزول آیه و نوع پوشش زنان را نگاه کرده اید! که این حرفها را می زنید!. می نویسید: تا زنان روی صورت را بپوشاند، و جای دیگر می نویسید از زنان خواسته شده که با همین عمامه سر و گردن و سینه را بپوشانند. شما می گویید صورت را هم بپوشانند!، کجای آیه می گوید صورت را کامل بپوشانند، یا می پوشانده اند و مو بیرون باشد اشکال ندارد!. یعنی زنان صورت را می پوشانده اند و اما موی آنها بیرون بوده، کدام مفسر و فقیهی در طول تاریخ شیعه و سنی چنین حرف طنزی را زده است که شما می گویید.

      خب خواهر گرامی اینکه سر و گردن و سینه را بپوشانند این همان حجاب هست. ثانیا شما اصلا بر اساس چه مبنایی این حرف ها را می زنید آیا لغت عربی و اندازه سطح ابتدایی با ادبیات عرب آشنایی که اینطور استدلال می کنید؟!. بعد ادعای خنده دار می کنید که که تحریف قرآن هست!. بزرگوار، خواهر گرامی صدها فقیه که هر کدام در اوج قله تقوا و دانش هستند فتوا به حجاب داده اند، شما در بی سوادی کامل حتی قبل از اینکه سوال کنید خودتان می برید و می دوزید و فتوا هم می دهید، کمی آرام تر.
      درباب لغت خمر لطف کنید مثلا به کتاب لغت مفردات ألفاظ القرآن‏، راغب اصفهانى، رجوع کنید ببینید خمر را چه معنا کرده است. أصل الْخَمْرِ: ستر الشي‏ء، و يقال لما يستر به: خِمَارٌ، لكن الْخِمَارُ صار في التعارف اسما لما تغطّي به المرأة رأسها، مفردات ألفاظ القرآن، ص: 298.
      معنای خمر پوشاندن سر هست. اصل پوشاندن چيزى است، و به هر چيزى كه با آن و بوسيله آن پوشانده مى‏شود- خِمَار- گويند، ولى خِمَار در سخنان معمولى اسمى است براى روپوشى كه زنان سر خود را با آن مى‏پوشانند جمع آن خُمُر- است.

      ثانیا شما خودتان حاضر هستید بر اساس همین نظر و برداشت عالمانه خودتان عمامه بگذارید که این نظر جالب و طنز گونه را می دهید!.
      ثالثا روایات هم هست، در روایات صریح به زن مسلمان و شیعه دستور داده شده است که موی خود را بپوشاند.
      ثانیا ما روایات فراوانی در باب حرمت نگاه به موی زن مسلمان را داریم، و در مقابل زن غیر مسلمان چون احترام الهی از این جهت را ندارد نگاه به موی او بدون لذت اجازه داده شده چون جایگاه پایین تری دارد. اما در مقابل زن مسلمان چون حرمت دارد نگاه به موی او اجازه داده نشده است.
      یا در کافی شریف آمده که از از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد برای مرد نامحرم نگاه کردن به چه قسمت از بدن زن جایز است؟ فرمودند: چهره، دو کف دست.
      یا در روایتی دیگر از امام صادق (علیه السلام) در مورد زینتهایی که جایز است زن در مقابل نامحرم ظاهر کند فرمود: صورت، و کف دو دست. لذا اگر مو را می شد در جلو نامحرم نشان داد حضرت اینجا و در روایات دیگر اجازه می فرمد، هیچ روایتی ندارید که اجازه داده باشد که زن مسلمان و محترم موی خود را به مردان نامحرم نشان بدهد.
      در پایان عرض کنم علاوه بر آیه، و روایات، و سیره مسلمین در تاریخ، و نظر صدها فقیه عالم و با تقوا در طول تاریخ و حتی روایات اهل سنت؛ همه و همه دلیل حجاب و پوشاندن مو هست. چطور می شود این همه دلیل را ما نبینیم و دم از مسلمانی بزنیم. حالا عده ای می خواهند در جامعه هرزه باشند به خودشان مربوط است چرا قرآن و روایات را بر اساس عقل ناقص خود تحریف می کند!. ما و شما هستیم با این همه دلیل، جایی برای شبهه باقی نمی ماند.
      وفقکم الله لکل خیر

  2. هویشی می گوید

    از اینکه نظرات شخصی نویسنده وارد مطلب شده بود خیلی ناراحت شدم. یعنی اگر جایی پرسیده شد کلمه موی سر توی قرآن اورده شده یا نه؟ ما بگیم به استناد شما که شعر رو اینطور ترجمه کردید بله. واقعا خنده آوره. چون ما با منبع و منطق اینروزها فقط حرف میزنیم ولاغیر

    1. حجت الاسلام مهدی یوسف وند می گوید

      سلام علیکم برادر عزیز
      شما جوری ترجمه کنید که خنده دار نباشه!؛ زمانی که کتب لغت عربی و علم زبان عربی معنی لغتی رو مشخص می کنه و شما خلاف آن می فهمید آیا خنده از فهم شماست یا از آن زبان.
      ثانیا عزیز من، در فهم متدیک قرآن روایات و سیره اهل البیت را هم مد نظر داریم، خود قرآن در سوره احزاب تبین قرآن را بر عهده پیامبر قرار داده است از همین رو ما علاوه بر لغت شناسی روایات متعدد در زمینه حجاب دارید که اهل البیت شیوه پوشش را مطرح کرده اند و سیره مسلمانان و ده ها دلیل دیگر موید حجاب هست. چرا همه اینها را نمی خواهید ببینید!. آیا اگر این همه سند منطق و عقل نیست، پندار و توهم شما منطق است!.
      وفقکم الله لکل خیر