وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

محبت خداوند به آفریده‌ها به چه معناست

محبت خداوند به آفریده‌ها به چه معناست

 محبت خدا

محبت خداوند به آفریده‌ها به چه معناست؟ آیا مانند محبت انسان‌ها به یکدیگر است؟!

این اشکال از آنجا ناشی شده است که در معنای «محبّت» و نیز محبّت خداوند، دقت کافی صورت نگرفته است. امیدواریم با توجّه به نکات زیر، مسئله روشن شود.

 

تعریف محبّت

غزالی در کتاب احیاء علوم الدین حبّ و بغض را این‌گونه تعریف می‌کند:

حبّ عبارت است از میل طبع به شیئی که در ادراکش لذت است و بغض عبارت است از نفرت طبع به شیئی که در ادراکش درد، تعب و سختی نهفته باشد.[۱۴۸]

صدرالمتألهین نیز محبّت را این‌گونه تعریف کرده است: «محبّت عبارت است از ابتهاج به شیئی یا از شیئی که موافق با طبیعت انسان باشد؛ اعمّ از این‌که آن شیء یک امر عقلی باشد یا حسی، حقیقی باشد یا ظنی».[۱۴۹]

بنابراین محبت، یک نوع جذب و انجذابی است که ملاک آن ملایمتی است که آن موجود با محبوب خود دارد. به بیان دیگر، محبّت، حالتی است که در دل یک موجود ذی شعور، نسبت به چیزی که با وجود او ملایمت و با تمایلات و خواسته‌های او تناسبی دارد، پدید می‌آید.[۱۵۰]

 

 محبّت خدا

آمیختگی فطرت انسان با محبّت، دلیلی بر وجود محبّت در ذات اقدس الهی است؛ زیرا نمی‌توان پذیرفت بدون آن‌که «محبّت» در خداوند سبحان باشد، آن را در آدمی به ودیعت بگذارد. آیا معنا دارد کسی چیزی به شیئی بدهد، بدون آن‌که آن چیز را خود داشته باشد؟!

ذات نایافته از هستی بخش         کی تواند که شود هستی بخش

ابوالحسن دیلمی می‌گوید: «در حضور من از یکی از فیلسوفان درباره پدید آمدن عشق سؤال شد، گفت: نخستین کسی که عشق ورزید، خدای متعال بود».[۱۵۱]

از سوی دیگر، یکی از مهم‌ترین اسباب محبّت، حبّ ذات است که در هر موجود عاقلی وجود دارد. بنابراین خداوند هم به عنوان یک موجود ذی شعور، می‌تواند ذات خود را دوست داشته باشد. امّا غیر از این حبّ ذات، ما به آیاتی از قرآن برخورد می‌کنیم که نشانگر دوستی و محبّت خدا به بندگانش است.[۱۵۲]

*آیا این محبّت به غیر از حبّ ذات است و اساساً آیا محبّت خداوند، به همان معنای «محبّت» انسان‌ها است؟

نخست این‌که، محبّت خداوند به بندگانش، از همان جهت حبّ ذات است؛ زیرا مخلوق از افعالی است که از ذات او، نشأت گرفته و در واقع نشانگر اسما و صفات او است. خداوند متعال از آنجا که ذات خویش را دوست می‌دارد، هر آن چیزی را که حکایت‌گر و بیانگر آن ذات است، نیز دوست می‌دارد.[۱۵۳]

عین القضات همدانی در این باب کلماتی شنیدنی دارد: «دریغا به جان مصطفی ای شنونده این کلمات! خلق پنداشته‌اند که انعام و محبت او با خلق، از برای خلق است. نه از برای خلق نیست؛ بلکه از برای خود می‌کند که عاشق، چون عطایی دهد، به معشوق و با وی لطف کند؛ آن لطف نه به معشوق می‌کند که آن با عشق خود می‌کند. دریغا از دست این کلمه! تو پنداری که محبّت خدا با مصطفی، از برای مصطفی است؟ این محبّت او از بهرخود است».[۱۵۴]

دوم این‌که، حبّ خداوند به بندگان، به معنای یک حبّ انفعالی نیست که در عالم مادی وجود دارد. حبّ خداوند به خویش -به گفته ابن سینا- همان ادراک «خیر» است. خداوند از آن روی که مُدرک جمال حضرت خود است، عاشق است و از آن روی که ذات او مدرَک است به ذات، معشوق است.[۱۵۵] و چون فعل خداوند از ذات او جدایی ندارد، آن نیز مورد محبّت خداوند است. بدین‌معنا که خداوند، افعال خود را -که مرتبط با ذات او است – دوست می‌دارد و چون مخلوقاتش، نتیجه فعل حضرتش هستند، آنها را نیز دوست می‌دارد؛ ولی این حبّ به معنای انفعالی نفسانی – که در عالم مادی مطرح می‌شود- نیست؛ بلکه بازگشتش به همان حبّ ذات است که معنای آن ادراک خیر و کمال است. امّا ظهور این محبّت – به فرموده حضرت امام- همان بروز رحمت و کرامتش به بندگان است.[۱۵۶] به عبارت دیگر وقتی خداوند، به بنده‌ای از رحمت بی‌کران خود لطف می‌کند، در حقیقت او را مورد محبّت خویش قرار داده است.

 

با توجّه به این توضیحات، روشن می‌شود که معنای محبّت خداوند به بندگان، همان ادراک خیر و کمالی است که از ذاتش می‌جوشد و این معنا مانند محبّت ما انسان‌ها، به یکدیگر نیست که به نوعی در آن انفعال نفسانی هست و چون معنای محبّت خداوند با آنچه که ما به یکدیگر محبّت می‌کنیم، متفاوت است، نیازی را که در محبّت ما وجود دارد – و در نکته دوم گفته شد- اصلاً در محبّت خدا معنا ندارد. ما برای رهایی از تنهایی، کسب کمالات و آرامش روحی و اتحاد با دیگران، نیازمند محبّتیم؛ امّا محبّتی که نفس در برابر آن منفعل و مبتهج می‌گردد! و لکن محبّت خداوند به بندگان، برای هیچ یک از این امور نیست؛ چرا که او نیازی به رهیدن از تنهایی، به دست آوردن کمالات و… ندارد. او غنی با لذات است؛ محبّت او به مخلوقاتش همان ادراک خیر و کمالی است که در ذاتش وجود دارد و مظاهر آن در همه هستی، پرتوافکن شده است.

[۱۴۸]. احیاء علوم الدین، ج ۴، ص ۲۷۵.
[۱۴۹]. به نقل از: فلسفه و قرآن در زمینه المیزان، ج ۳، ص ۱۴۵.
[۱۵۰]. نگا: محمد تقی مصباح یزدی، اخلاق در قرآن، ج اوّل، ص۳۵۹ و ۳۶۰.
[۱۵۱]. عطف الألف، ص ۲۸.
[۱۵۲]. مثلاً بقره (۲)، آیه ۶۵؛ آل عمران (۳)، آیه ۳۱ و….
[۱۵۳]. نگا: المیزان، ج اوّل، ص ۴۱۱.
[۱۵۴]. تمهیدات، ص ۲۱۷.
[۱۵۵]. نگا: رساله عشق، صص ۴ – ۶.
[۱۵۶]. اربعین، ص ۳۹۰ و ۳۹۱.

  • منبع: هدانا برگرفته از پرسمان، خداشناسى / مؤلف محمدرضا كاشفى

حتما بخوانيد

ویژه نامه اعتقادات و پاسخ به شبهات

🔗 لینک کوتاه
درحال ارسال
امتیاز دهی کاربران
۰ (۰ رای)

نظرات بسته شده است.