وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

شرايط شفاعت چيست

شرايط شفاعت چيست

شرايط شفاعت شوندگان

 

 

 شرايط شفاعت چيست؟ چه كسانى در روز قيامت مورد شفاعت قرار مى گيرند و چه كسانى شفاعت شامل آنان نمى شود؟

 

نکته:

شفاعت اولياى الهى در روز قيامت براى گنه كاران، بدون حساب نيست؛ بلكه متوقف بر شرايطى است كه در همين دنيا بايد آن را به دست آورد. در آيات و روايات، براى هيچ فرد يا گروهى تضمين نشده است كه حتما مورد شفاعت قرار مى گيرند؛ بلكه صفات و ويژگى هاى كلى كسانى كه از اين نعمت بهره مند و يا محروم اند، بيان شده است.

 

بر اساس آيات و روايات، شرايط شمول شفاعت نسبت به بنده گنه كار، عبارت است از:

 

يك. رضايت خداوند

 

۱ـ۱. رضايت از شفيع؛

شفيعان واسطه فيض خدا هستند. به همين جهت شرط اصلى و اساسى شفاعت، اين است كه مورد رضايت و پسند خداوند باشد. شفيعان كسانى اند كه خداوند آنان را براى اين كار پسنديده و به آنان اجازه شفاعت داده است.

قرآن كريم مى فرمايد: «در آن روز، شفاعت كسى سودمند نيست، مگر آن كسى كه خداى رحمان به او اجازه دهد».[۲۲۰]

 

۱ـ۲. رضايت از شفاعت شونده؛

شفاعت شوندگان بايد مورد رضايت و پسند خداوند باشند؛ يعنى، شفاعت در حق كسانى مؤثر خواهد بود كه در دنيا در مسير اطاعت، بندگى و رضايت خداوند قرار داشتند.

 

قرآن كريم مى فرمايد: «و [ شفيعان ]شفاعت نمى كنند، مگر براى كسى كه مورد رضايت و پسند خداوند باشد».[۲۲۱]

در حقيقت شفاعت تجلّى اراده و خواست خداوند، مبنى بر بخشش و آمرزش بندگانى است كه در دنيا عقيده و عملشان مورد رضايت خداوند بوده است؛ هرچند دچار خطا و لغزش نيز شده اند. شفاعت، پاداشى در حق آنان است.

 

دو. حفظ اصل ايمان

كسانى مورد شفاعت قرار مى گيرند كه به سبب گناهان، اصل ايمانشان به خطر نيفتاده باشد. به همين جهت، در منابع دينى آمده است: كافر، مشرك و منافق در روز قيامت مورد شفاعت قرار نمى گيرند.

رسول اكرم (صلی الله علیه وآله)  فرموده است: «شفاعت براى ترديدكنندگان، مشركان و كافران نيست؛ بلكه براى مؤمنان يكتاپرست است».[۲۲۲]

 

سه. عمل به دستورات دينى

گنه كارانى مورد شفاعت قرار مى گيرند كه مطيع دستورات خدا و پيامبر (صلی الله علیه وآله)  و اولياى دين باشند؛ يعنى، درست بر خلاف آنچه كه برخى گمان مى كنند كه وعده به شفاعت، موجب تشويق افراد به ارتكاب گناه و سرباز زدن از مسئوليت مى شود! در منابع دينى شرط شفاعت، عمل به دستورات دين و اطاعت از خدا و رسول و امامان معصوم (علیهم السلام)  ذكر شده است. كسى كه روش عملى او اطاعت از خدا و عمل به وظايف و مسئوليت هاى دينى بوده؛ لكن گاهى هم دچار لغزش و خطا شده است، شايستگى دريافت رحمت الهى را در آخرت خواهد داشت.

 

امام صادق (علیه السلام)  مى فرمايد:

«هركس دوست دارد شفاعت در مورد او سودمند واقع شود، بايد در صدد جلب رضايت خداوند برآيد. بدانيد هيچ كس رضايت خداوند را جلب نخواهد كرد؛ مگر با اطاعت از خدا و پيامبر و اولياى الهى از آل محمد (صلی الله علیه وآله) ».[۲۲۳] اين روايت ضمن بيان شرط اساسى شفاعت (رضايت خداوند)، راه جلب خشنودى او را عمل به دستورات دين دانسته است.

از ديدگاه قرآن كريم، علت اينكه شفاعت به حال برخى از اهل دوزخ سودى نمى بخشد، عدم پايبندى آنان به احكام و وظايف دينى است: «از اهل دوزخ سؤال مى كنند: چه چيزى شما را جهنمى كرد؟ گويند: ما از نمازگزاران نبوديم و بينوا را اطعام نمى كرديم، و با اهل باطل، همراه و هم صدا بوديم، و روز پاداش را دروغ مى انگاشتيم، تا اينكه مرگ ما فرا رسيد. پس شفاعت شافعان به حال آنان سودى نمى بخشد».[۲۲۴]

اهميت عمل به احكام و وظايف دينى، به حدى است كه در مواردى، حتى سبك شمردن و اهميت ندادن به آن، موجب محروميت از شفاعت مى شود. رسول اكرم (صلی الله علیه وآله)  فرموده است: «شفاعت من به كسى كه نمازش را سبك بشمارد، نمى رسد».[۲۲۵]

 

چهار. رابطه معنوى شفاعت شونده و شفيعان

كسانى مورد شفاعت قرار مى گيرند كه در دنيا ارتباط روحى و معنوى خاصى بين آنان و شافعان برقرار شده باشد. كسانى كه نسبت به اولياى الهى محبت و مودّت دارند و در دنيا تحت جذبه هدايت گرى آنان قرار گرفته و هم فكر، هم عقيده و همراه ايشان بوده اند. به درجه اى از وحدت و سنخيت روحى با آنان رسيده اند، در آخرت نيز مورد شفاعت آنان قرار مى گيرند.

در حقيقت، يكى از حكمت هايى كه سبب شده خداوند اولياى الهى را در روز رستاخيز، واسطه وشفيع در فيض مغفرت و بخشش خود، به اين افراد قرار دهد، همين رابطه معنوى و سنخيتى است كه در دنيا ميان آنان برقرار بوده است. در روايات گوناگونى بر محبت و دوستى پيامبر اكرم (صلی الله علیه وآله)  و امامان معصوم (علیهم السلام) تأكيد شده است[۲۲۶]؛ زيرا اين محبت موجب تقويت رابطه معنوى و سنخيت روحى با آنان مى شود. وحدت و سنخيت دو روح، به يگانگى عقايد، اوصاف، روش ها و عمل ها است. محبت حقيقى، محب را شيفته محبوب كرده و موجب همگونگى در عقايد، اخلاق و سليقه ها مى شود. محبت و مودّت حقيقى نسبت به پيامبر اكرم (صلی الله علیه وآله) و امامان (علیهم السلام) ، از ارتكاب گناه مى كاهد و مانع از دلبستگى ها و وابستگى هاى كاذب مى شود.

 

بر اين اساس «محبت اولياى الهى»، يكى از شرايط شفاعت آنان است تا در پرتو آن محبت، از مغفرت، رحمت و لطف الهى بهره مند گردد.[۲۲۷] در منابع دينى آمده است:

 

«عالم براى كسانى كه با هدايت او ره يافته اند، شفاعت مى كند».[۲۲۸]

 

«امامان معصوم (علیهم السلام)  براى شيعيان و پيروان خود شفاعت مى كنند».[۲۲۹]

 

«كسانى كه حلقه ارتباط و اتصال به اولياى الهى را گسسته و ولايت امامان را نپذيرفته اند، مورد شفاعت آنان قرار نمى گيرند».[۲۳۰]

 

به همين جهت در روايات آمده است:

كسى كه ذريه و فرزندان رسول اكرم را آزار دهد، مورد شفاعت آن حضرت نخواهد بود: «به خدا سوگند! براى كسانى كه فرزندان و ذريه ام را آزار كرده باشند، شفاعت نمى كنم»[۲۳۱].

 

محرومان از شفاعت :

كافران، دشمنان خاندان رسالت، آزاردهندگان فرزندان و ذريه رسول اكرم و كسانى كه رشته محبت و پيوند روحى با شفاعت كنندگان را در دنيا گسسته اند، مورد شفاعت آنان قرار نمى گيرند. منكران شفاعت و سبك شمارندگان نماز نيز از ديگر محرومان از شفاعت اند. رسول اكرم (صلی الله علیه وآله)  مى فرمايد: «شفاعت من در روز قيامت حق است، پس كسى كه به آن ايمان نداشته باشد، مورد شفاعتم نخواهد بود»[۲۳۲] و «شفاعت من براى گنه كاران است، مگر شرك و گناه ظلم».[۲۳۳]

 

امام صادق (علیه السلام)  مى فرمايد:

«كسى كه نماز را سبك بشمارد، شفاعت ما هرگز شامل حالش نمى شود».[۲۳۴]

 

[۲۲۰]. طه ۲۰، آيه ۱۰۹.
[۲۲۱]. انبياء ۲۱، آيه ۲۸.
[۲۲۲]. ميزان الحكمه، ج ۴، ص ۱۴۷۲، ح ۹۴۸۲.
[۲۲۳]. بحار الانوار، ج ۷۵، ص ۲۲۰.
[۲۲۴]. مدثر ۷۴، آيات ۴۸ ـ ۴۲.
[۲۲۵]. ميزان الحكمه، ج ۴، ص ۱۴۷۲، ح ۹۴۸۵.
[۲۲۶]. بحارالانوار، ج ۲۷، ص ۱۵۸، ح ۳؛ كنز العمال، ج ۱۴، ص ۳۹۹، ح ۳۹۰۵۷.
[۲۲۷]. ر.ك: محمد شجاعى، تجسم عمل و شفاعت، ص ۱۰۶.
[۲۲۸]. ميزان الحكمه، ج ۴، ص ۱۴۷۵، ح ۹۵۰۶.
[۲۲۹]. همان، ح ۹۵۰۴ و ۹۵۰۵؛ بحارالانوار، ج ۸، ص ۴۳، ح ۳۴، ۴۲، ۴۳ و ص  ۳۶ و ۳۷.
[۲۳۰]. بحار الانوار، ج ۸، ص ۷۳۶، ح ۹.
[۲۳۱]. امالى صدوق، ص ۳۷۰؛ بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۲۱۸، ح ۴.
[۲۳۲]. ميزان الحكمه، ج ۴، ص ۱۴۷۲، ح ۹۴۸۷؛ كنز العمال، ج ۱۴، ص ۳۹۹، ح ۳۹۰۵۹.
[۲۳۳]. ميزان الحكمه، ج ۴، ص ۱۴۷۲، ح ۹۴۸۴.
[۲۳۴]. همان، ح ۹۴۸۶.

 

منبع: هدانا برگرفته از پرسش ها و پاسخ ها«دعا و توسل».

حتما بخوانيد

ویژه نامه امامت پژوهی

[به این نوشته امتیاز بدهید]
[total: 1 امتیاز: ۲]
🔗 لینک کوتاه

نظر شما درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.