وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

جدايي دين از سياست از منظر آیت الله بروجردی

جدايي دين از سياست از منظر آیت الله بروجردی

 

آيا اين حرف صحت دارد كه آيت الله بروجردى موافق جدايى دين از سياست بود؟

يكم- علما و دخالت در سياست‏

يكم. مسئله پيوند دين و سياست، از موضوعات اساسى دين مبين اسلام و مورد اتفاق علما و بزرگان دينى است كه هم در انديشه و هم در عمل بر آن تأكيد داشته‏اند. البته در بررسى ميزان فعاليت‏هاى سياسى علما، بايد به اين مهم توجه داشت كه اين موضوع، با عوامل مختلفى نظيرتوانايى‏هاى اشخاص، شرايط محيطى و ميزان احساس نياز و… در ارتباط است. از اين رو در بررسى و ارزيابى ميزان عملكرد بزرگان دين همواره مى بايست به اين عوامل توجه دقيق نمود.

دوم- فعاليت هاى سياسى آيت الله بروجردى‏

در مورد آيت‏الله بروجردى (ره) و نحوه عملكرد ايشان پيرامون مسائل سياسى جامعه خويش گفتنى است كه يكى از مهمترين مؤلّفه‏ هايى كه در تصميم‏گيرى يك مرجع مذهبى براى برخورد با مفاسد و مظالم دستگاه حكومتى بسيار مؤثر است، مناسب بودن شرايط محيطى و اوضاع اجتماعى و فرهنگى جامعه است. شواهد و قرائنى بسيار زيادى حاكى از آن است كه دخالت گسترده و سرنوشت ساز در سياست نظير اقدام حضرت امام (ره) در مقابل رژيم پهلوى، در زمان ايشان براى برپايى قيام همه جانبه عليه رژيم وجود نداشت. به علاوه انحرافات رژيم در آن زمان به اندازه زمان قيام امام (ره) نبود و هر چه زمان مى‏گذشت، انحرافات شاه نيز بيش‏تر مى‏شد.

 

به همين جهت مى‏بينيم امام (ره) تا سال ۱۳۴۲ رسما و به صورت علنى در مقابل رژيم شاه، قيام نكردند و بيشتر با نصيحت اصلاح شاه نوشتند و وقتى كه انحرافات و استبداد شاه، فزونى گرفت، مبارزه جدى را در پيش گرفتند. البته مطلب ياد شده به اين معنا نيست كه آيت ‏الله بروجردى هيچ اقدامى عليه رژيم انجام ندادند بلكه بر عكس يكى از عوامل تعيين كننده پيروزى انقلاب اسلامى به رهبرى امام خمينى را فراهم آوردند و آن تثبيت و گسترش نقش محورى، مرجعيت در جامعه اسلامى بود. علاوه بر اين آيت‏الله بروجردى در واقعه مشروطه از نزديكان مرحوم آيت ‏الله خراسانى بود و به خوبى مى‏دانست كه پس از رخنه ايادى بيگانه در امر مشروطيت و شهادت شيخ فضل الله نورى، مرحوم آخوند چگونه از اقدامات خود پشيمان شده و از دخالت در امور سياسى هراس داشت. آيت‏ الله بروجردى (ره) در اين باره مى‏فرمايد: «از آن موقع كه ديدم مرحوم استاد آخوند و مرحوم نائينى كه آن هم زحمت در تأسيس و تداوم كار مشروطه محتمل شده بودند… حالت وسوسه‏اى براى من پيدا شده است كه تاريك واقعه سياسى پيش مى‏آيد، از اقدام فورى حتى الامكان پرهيز مى‏كنم. مبادا كارى به زيان مسلمين انجام گيرد. خيلى‏ها به اين وسوسه و اضطراب من در امر سياست ايراد مى‏گيرند ولى من هم نمى‏توانم جز اين رفتارى داشته باشم».

 

با وجود عوامل ياد شده، آيت‏الله بروجردى هرگاه احساس مى‏كرد خطر جدّى، اسلام و مسلمين را تهديد مى‏كند، موضعى تند مى‏گرفت و اقدامات لازم را انجام مى‏داد كه در ذيل به بعضى از آنها اشاره مى‏شود:. ۱ هرگاه به ايشان خبر مى‏رسيد كه رژيم شاه در صدد است با تحريك بيگانگان، به اقداماتى مخالف مصالح اسلام و مسلمانان است بزند، چند بار هشدار مى‏داد مبنى بر اين كه اگر كارهاى پشت پرده عملى شود، من از كشور خارج خواهم شد. رژيم شاه نيز از بيم عكس العمل مردم، دست نگاه مى‏داشت تا پس از رحلت آن مرحوم نيات شوم خود را عملى سازد. باز اين رو بعد از رحلت ايشان در سال ۱۳۴۰ ش، رژيم در سال ۱۳۴۱ در لايحه انجمن‏هاى ايالتى و ولايتى، قيد قسم به قرآن و شرط اسلام و ذكوريت را برداشت و…. ۲ اقدامات فرهنگى ايشان در جهت مبارزه با مفاسد رژيم شاه عبارت بود از: الف) الزامى كردن درس تعليمات دينى در برنامه‏هاى درسى دانش ‏آموزان ب) مبارزه با مظاهر آتش‏پرستى ج) مباره عليه بهايى‏ ها د) تأسيس مدارس دينى و احداث مساجد و…. ۳ ايشان در مقابل وضعيت فرهنگى و اجتماعى مسلمانان جهان نيز بسيار حسّاس بود و اقدامات اساسى انجام دادند مانند: الف) تلاش و كوشش رسمى براى وحدت مسلمانان با تأسيس و توسعه دار التقريب مصر ب) پس از تشكيل دولت اسرائيل در دى ماه ۱۳۲۶ ه. ش و آغاز نخستين جنگ اعراب و اسرائيل، طى تلگرافى (به زبان عربى) ضمن محكوم كردن اقدامات صهيونيست‏ها، براى پيروزى اعراب مسلمان در جنگ، دعا نمودند. ج) تأسيس مسجد هامبورگ در آلمان و… نتيجه آنكه آيت الله بروجردى هم معتقد به پيوستگى دين و سياست بودند و هم اينكه تا آنجا كه توان داشتند و شرايط را مساعد مى ديدند به اين اصل مهم اسلامى عمل نمودند.

براى اطلاع بيشتر ر. ك:. ۱ على دوانى، نهضت روحانيون ايران، ص ۲۵، و ۵۶۲. ۲ حجه‏الاسلام فلسفى، خاطرات و مبارزات، ص ۱۸۰. ۳ جمعى از پژوهشگران، گلشن ابرار، ج ۲، ص. ۷۸ /پرسمان.

🔗 لینک کوتاه

نظر شما درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.