وبگاه پاسخگویی به سوالات دینی هدانا

آیا انسان جانشین خدا است

آیا انسان جانشین خدا است

آيا در قرآن ذكر شده است كه انسان جانشين خدا است؟

انسان كامل مظهر خليفه خدا است. از آنجايى كه انسان كامل، همان مثل اعلا، مخلوق اوّل و معلول بى‏واسطه مبدأ متعال است به بهترين صورت و كامل‏ترين وجهى، حكايت از حق و كمالات او مى‏كند.

به عبارت ديگر جانشين و خليفه خداوند است. «خليفه» كسى است كه بعد از «مستخلف عنه» قرار مى‏گيرد و در خلف و وراى او واقع‏مى‏شود و «انسان كامل» اين چنين است. گفتنى است كه خلافت انسان كامل، به معناى خالى شدن صحنه وجود، از خداوند و واگذارى مقام الوهيت به او نيست زيرا نه غيبت و محدوديت خداوند، قابل تصور صحيح است و نه استقلال انسان در تدبير امور.

موجود ممكن و فقير، از اداره امور خويش عاجز است چه رسد به تدبير كار ديگران بلكه مقصود آن است كه «انسان كامل»، خليفه خدايى است كه در وى ظهور كرده است و خلافت در چنين موردى، بدان معنا است كه خداوند- بالاصاله- بر همه چيز محيط است و خليفه خدا (انسان كامل)، بالعرض بر همه چيز احاطه دارد. معناى «خليفه» آن است كه مظهر «مستخلف عنه» باشد و كار وى را كند. پس آثار قدرت الهى از دست «انسان كامل» ظهور مى‏كند و او نيز- كه مظهر آن اصل است- محيط بر همه چيز مى‏شود. در واقع آثار احاطه تام حضرت حق، از نيروهاى ادراكى و تحريكى انسان كامل ظاهر مى‏شود و اين اوج مقام انسانيت است كه نمى‏توان آن را متوقف و محدود ساخت.(۱) در واقع «خلافت» مرتبه‏اى است جامع جميع مراتب عالم هستى و چون انسان كامل، داراى چنين مرتبه‏اى است جانشين و خليفه خداوند متعال به شمار مى‏رود.(۲) قضيه خلافت انسان كامل، تنها در آيه ۳۰ سوره «بقره» «إِنِّى جاعِلٌ فِى الْأَرْضِ خَلِيفَهً» آمده است. خداوند متعال در اين آيه مى‏فرمايد: «چون من عالم و عادل هستم، خليفه من نيز بايد در حد امكان عالم و عادل باشد، تا علم و عدل او خلافت علم و عدل را بر عهده بگيرد و در حيطه امكان، ذاتش خليفه ذات من باشد و اوصاف او، خليفه اوصاف من و افعال وى، خليفه كارهاى من باشد».(۳) هر چند قضيه خلافت انسان كامل، تنها در يك آيه آمده است اما با اين وجود، سراسر قرآن را مى‏توان شرح خلافت انسان كامل دانست زيرا خداوند، در جاى جاى قرآن كريم، اسماى حسناى صفات خويش را معرفى مى‏كند و اين گونه ويژگى‏هاى خليفه خود را- كه بايد متصف به آن باشد- بر مى‏شمرد.(۴)

پس خليفه ساخت صاحب سينه‏اى‏

تابود شاهيش را آيينه‏اى‏

(۵) گفتنى است كه قيد «فى الارض» در آيه شريفه، بدان معنا نيست كه خداوند، مى‏خواهد انسان كامل تنها در زمين خليفه او باشد بلكه مبدأ سريان، زمين است و انسان كامل، قوس صعودى خويش را از زمين آغاز مى‏كند.

«انسان كامل» مطلقاً خليفه الله است ولى آغاز پيدايش او، در زمين است و كلمه «فى الارض» قيد «جاعل» است نه قيد در «خلافت».(۶) البته انسان كامل كسى است كه مظهر همه شؤون «مستخلف عنه» مى‏باشد و چون او خليفه خدا است و خداوند واحد است، خليفه كامل نيز در هر عصر يگانه خواهد بود و اگر انسان‏هاى كامل ديگرى معاصر او باشند، حتماً تحت ولايت او قرار دارند و گرنه همه آنان خليفه ناقص بوده و كامل نيستند.(۷)

پس به هر دورى، وليّى قائم است‏

تا قيامت آزمايش دائم است‏

(۸)

(۱) ر. ك: تفسير موضوعى قرآن كريم، ج ۶، ص ۱۲۷ و. ۱۲۹
۰۰۰ (۲) انسان كامل از ديدگاه نهج البلاغه، صص ۷۲- ۷۳ و. ۹۱
۰۰۰ (۳) تفسير موضوعى قرآن كريم، ج ۶، ص. ۱۲۶
۰۰۰ (۴) مان، ج ۱۴، ص. ۱۱۶
۰۰۰ (۵) مثنوى معنوى، دفتر ۶، بيت. ۲۱۵۳
۰۰۰ (۶) تفسير موضوعى قرآن كريم، ج ۶، صص ۱۲۹-. ۱۳۰
۰۰۰ (۷) انسان كامل از ديدگاه نهج‏البلاغه، ص ۱۰۰ و ۱۰۱ تفسير موضوعى قرآن كريم، ج ۶، ص. ۲۲۱
۰۰۰ (۸) مثنوى معنوى، دفتر ۲، بيت. ۸۱۵

پرسمان

🔗 لینک کوتاه

نظر مخاطبان درباره این مطلب:

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط سایت هدانا منتشر خواهد شد.

آدرس ایمیل شما به صورت عمومی نشان داده نخواهد شد.